Wetenschap & Techniek

Waarom kinderen ongelijkheid eerst oneerlijk vinden en later accepteren

foto: Pexels

Nieuws
Waarom kinderen ongelijkheid eerst oneerlijk vinden en later accepteren

Iemand die voor hetzelfde werk meer knikkers krijgt dan een ander. Voor jonge kinderen is het meteen duidelijk: dat is oneerlijk. Maar hoe ouder ze worden, hoe normaler ongelijkheid voelt. Hoe komt dat? En hoe praat je daar als ouder over? Eddie Brummelman, universitair hoofddocent pedagogiek aan de Universiteit van Amsterdam, gaat dat onderzoeken, samen met kinderen zelf. Voor dat onderzoek ontving hij een miljoen euro.

Video niet beschikbaar

Sterk gevoel voor rechtvaardigheid

Volgens Brummelman hebben kinderen al op jonge leeftijd een sterk gevoel voor rechtvaardigheid. Als kinderen zien dat twee anderen hetzelfde doen, maar ongelijk worden beloond, willen ze dat rechtzetten. Dat is niet alleen hebberigheid. "Je ziet ook vanaf een bepaalde leeftijd dat kinderen bereid zijn om zelf iets op te geven om die gelijkheid maar in stand te houden." Dat gebeurt ongeveer vanaf een jaar of zeven. "Dan zeggen sommigen: dan maar liever die ene weggooien of alles weg."

Dat morele besef ontstaat al vroeg. Zelfs voordat kinderen goed kunnen praten, zijn ze volgens Brummelman al gevoelig voor ongelijkheid.

Je krijgt wat je verdient

Toch verandert er iets als kinderen ouder worden. Volgens Brummelman komt dat niet doordat hun gevoel voor rechtvaardigheid verdwijnt, maar door de manier waarop we als samenleving naar ongelijkheid kijken. "Wat je vooral ziet is een heel sterk meritocratisch narratief," legt hij uit. Dat betekent volgens hem dat mensen denken dat wat je bereikt in het leven te verklaren is door je talent of inzet. "Dus als we zien dat de een meer heeft dan de ander, dan denken we al heel snel: die heeft er heel hard voor gewerkt of die is gewoon heel slim."

Daarmee wordt volgens hem iets belangrijks over het hoofd gezien. "Kinderen hebben hele ongelijke kansen afhankelijk van waar hun wieg staat. Ook in Nederland." Vanaf een jaar of acht gaan kinderen die verschillen ook zelf zien. Ze merken dat het ene gezin meer geld heeft dan het andere, dat sommige kinderen vaker op vakantie gaan of zonder ontbijt naar school komen. In de puberteit kan dat juist leiden tot verzet. "Je ziet wel dat in de puberteit jongeren vaak heel activistisch zijn."

Lees ook

Kinderrechten onder druk: 'Ongelijkheid is geen natuurverschijnsel, maar gevolg van politieke keuzes'

Wat geven ouders mee

De manier waarop kinderen naar ongelijkheid kijken, wordt ook beïnvloed door hun omgeving. "Je ziet ook dat ouders dit meegeven," zegt Brummelman. Uit onderzoek blijkt dat veel ouders hetzelfde idee hanteren, ook als ze zelf in armoede leven. Elke ouder in dat onderzoek had die meritocratische bril."

Volgens hem kan dat gevolgen hebben. "Het kan er ook voor zorgen dat zij zichzelf de schuld geven als iets niet lukt." Terwijl ongelijkheid volgens hem vaak ook te maken heeft met kansen die niet voor iedereen gelijk zijn. Tegelijkertijd zien kinderen ongelijkheid lang niet altijd dichtbij. "De samenleving is zo gesegregeerd," zegt hij. Daardoor komen kinderen vaak vooral in contact met anderen met een vergelijkbare achtergrond.

De stem van kinderen

Met zijn onderzoek wil Brummelman juist de perspectieven van kinderen centraal stellen. Via een platform kunnen zij meedenken over het onderzoek. "We praten vaak over kinderen alsof zij de toekomst zijn, maar ze zijn ook het heden," zegt hij. "En hun stem van nu is ook belangrijk."

Volgens hem ligt daar ook een bredere opdracht voor de samenleving. Meer oog voor verschillen, ook dichterbij huis. "We moeten een gesprek voeren over hoe we een samenleving kunnen creëren waarin elk kind een eerlijke kans heeft."