Wat staat de boeren te wachten? 'Wat via het geruchtencircuit naar buiten komt is niet blij makend'

Rapporten en modellen

"Wij hebben een rapport geschreven waarin we hebben gekeken hoe die gordiaanse knoop rondom stikstof is ontstaan en hoe we die zouden kunnen ontwarren", vertelt ingenieur Wouter de Heij. Het rapport stelde hij samen met meerdere wetenschappers en experts op om alternatieven voor het huidige stikstofbeleid uit te werken. Volgens hem is het Nederlandse debat volledig vastgelopen in modellen, berekeningen en juridische constructies, terwijl praktische oplossingen nauwelijks aandacht krijgen.

Volgens De Heij moet Nederland veel meer investeren in actief natuurbeheer: het bekalken van verzuurde grond, beheer van de waterkwaliteit en de bestrijding van invasieve soorten zoals rivierkreeften. Het huidige systeem zou volgens hem te veel draaien om abstracte modellen zoals AERIUS, terwijl boeren ondertussen steeds verder onder druk komen te staan.

Het kernpunt van de kritiek van De Heij is dat stikstofreductie alléén weinig zegt over de daadwerkelijke natuurkwaliteit. "De boeren moeten stikstof naar beneden brengen, want dan springt als het ware de Amerikaanse rivierkreeft uit het water en gaat de waterkwaliteit omhoog", zegt De Heij spottend. "Stikstof is niet de enige drukfactor", legt hij uit.

De Heij vergelijkt het huidige beleid met een ambulancebroeder die na een zwaar auto-ongeluk alleen je temperatuur meet en vervolgens concludeert dat er niets aan de hand is: "Dan kun je wel zeggen: 'Ja, die temperatuur zegt iets over mijn lichaam.' Maar ik lig in het puin, ik heb mechanische schade. Ik moet geholpen worden."

'Ze willen gewoon de boeren weg'

Marianne Zwagerman gaat daarin nog een stap verder. Volgens haar wordt stikstof vooral gebruikt als politiek instrument om boerenbedrijven te laten verdwijnen: "Ze willen gewoon de boeren weg. Punt. En dit wordt gewoon alleen maar daarvoor gebruikt."

De Heij nuanceert dit beeld: "Dat geloof ik eigenlijk niet. Wat ik in de provincies tegenkom, zijn hardwerkende ambtenaren die elke dag te horen krijgen: 'Ja, dit is het beste wat we hebben en de wet zit zo in elkaar.'"

Hij legt uit dat er weinig ruimte is voor 'out of the box’-denken en dat er vooral wordt vastgehouden aan regels en wetten. "Dat actieve herstelbeheer op gang brengen en gaan innoveren in de praktijk: die manier van denken zit er gewoon niet meer in. Dat is het grote probleem. Dus ik geloof niet in een groter complot."

'Voldoende reden om deze zomer weer boos de straat op te gaan'

"Er komt eind juni een Kamerbrief uit, echt een paar dagen voordat iedereen weer op vakantie gaat", vertelt De Heij. "En het enige wat je erover kunt zeggen, is wat je informeel via het geruchtencircuit hoort. En wat via het geruchtencircuit naar buiten komt, is niet echt blijmakend", stelt hij. "Dat is denk ik voldoende reden om deze zomer weer boos de straat op te gaan, als het die kant op gaat."

"Wat de ambtenarij aan het voorstellen is, is om te beginnen kilometerzones rondom Natura 2000-gebieden te gaan creëren waar eigenlijk bijna niets meer kan", legt De Heij uit. "Moet je je voorstellen: een kilometer rondom alle kleine gebieden. Dat gaat al heel snel over 250.000 hectare. Dat is ongeveer de helft van alle akkerbouwgebieden en ongeveer een kwart van alle graslanden in Nederland. Het gaat over gigantische hoeveelheden."

De Heij maakt zich daarom ook grote zorgen over deze geruchten. "Het tweede is dat het stikstofnarratief eigenlijk blijft doorgaan. Dus dat bekende AERIUS-berekenen en stikstofdepositie als een directe link met natuur en natuurkwaliteit blijven in de lucht hangen."

Volgens De Heij blijft stikstof volgens de geruchten als enige drukfactor centraal staan. "En wat ik rechtstreeks hoor van insiders dat is niet goed. Sterker nog, als wordt doorgezet wat ik hoor dat er gaat gebeuren, dan is de ellende nog groter dan ooit."