Veel te veel ambtenaren: 'Ga lekker zelf op ChatGPT kijken wat het antwoord is'

Staatsruifvreters

Het personeelsbestand van de overheid telt inmiddels meer dan 168.000 mensen en de jaarlijkse personeelskosten zijn gestegen van 8 miljard naar 15,3 miljard euro. "Ambtenaren zijn een soort zelfrijzend bakmeel", stelt Zwagerman. "Je kijkt één minuut niet en het is verdubbeld." In een eerdere uitzending spraken Zwagerman en Van Velthuysen met Huib Boissevain. "Toen kwamen we tot de conclusie dat 6 van de 10 Nederlanders netto-ontvangers zijn uit de staatsruif en nog maar 4 van de 10 bijdragen aan het vullen van die staatsruif."

Zwagerman is uitgesproken kritisch over de groei. Ze vraagt zich af waarom er steeds meer mensen nodig zijn om de overheid draaiende te houden. "We moeten eens kritisch kijken naar die ambtenaren", stelt Zwagerman. "Voeren ze iets uit? Of zitten ze de hele dag adviesjes te geven?"

Ook ziet ze een probleem op de arbeidsmarkt: goed opgeleide mensen zijn hard nodig in het bedrijfsleven, maar komen volgens haar steeds vaker bij de overheid terecht. "Ik zeg alleen wel dat er inmiddels echt heel erg veel mensen van de staatsruif vreten. En als je dat optelt bij die getallen uit rapporten van de Algemene Rekenkamer, die laten zien dat de balans begint te schommelen, mede door de vergrijzing en het feit dat inmiddels alweer één miljoen mensen ziek thuiszitten, dan is dat alles bij elkaar wel een probleem."

Arbeidsproductiviteit

"Een probleem is dat door de groei van het aantal ambtenaren de drukte is toegenomen in het overleg en het afstemmen met elkaar", legt Frequin uit. "Dat wordt ook in de Kamerbrief wel benoemd en dat komt ergens vandaan. Als je meer regelgeving maakt, meer uitzonderingen, meer toezicht en meer administratieve verplichtingen oplegt, dan groeit dat aantal ambtenaren." Volgens Frequin heeft deze vorm van groei een slechte impact op het functioneren: "Dan moet je bijna over alles met iedereen afstemmen en praat je je suf."

"Er zijn heel erg veel ambtenaren bijgekomen, deels is dat ook gewoon omdat het kon", stelt Zwagerman. Volgens haar kunnen er prima ambtenaren weg, omdat hun werk overgenomen kan worden door AI. "Er moeten ook gewoon dingen af of je moet even wat harder werken. Want dat is natuurlijk ook een probleem: de arbeidsproductiviteit van de ambtenaren houdt nou niet bepaald over."

Begrip voor de samenleving

"Ambtenaren hebben geen flauw benul van hoe het is om elke ochtend wakker te worden en te denken: Oké, even hopen dat het vandaag weer lukt met mijn omzet", vertelt Zwagerman. Oud-topambtenaar Mark Frequin herkent dat de overheid en het bedrijfsleven elkaar niet altijd goed begrijpen. "Ik vind dat als je bij de overheid werkt, je moet snappen waar het over gaat", stelt Frequin. "Dus als je een beetje met onderwijs bezig bent, dan moet je weten wat er in de klas gebeurt."

Frequin ziet dat deze instelling momenteel vaak ontbreekt bij de overheid. "Je moet dus niet vanuit de overheid denken: wat moet de samenleving doen? Maar je moet vanuit de mensen uit de samenleving denken: hoe ga je als overheid daar uiteindelijk een antwoord op geven?"

Vuilnisbakkenmanager

"De overheid moet natuurlijk niet als een vuilnisbakkenmanager al die problemen van iedereen gaan zitten oplossen", stelt Zwagerman. "Dat vergt dus ook dat ministers en staatssecretarissen tegen al die Kamerleden gaan zeggen: 'Ja, interessante vraag. Ga even lekker zelf op ChatGPT kijken wat het antwoord is, maar we gaan mijn ambtenaren daar niet mee lastigvallen'", vindt Zwagerman.

"Natuurlijk zijn er ook goede ambtenaren. Wij zeggen ook helemaal niet dat alle ambtenaren slecht zijn", legt Zwagerman uit. "Maar die goede ambtenaren moeten gewoon lekker ontslag nemen en in het bedrijfsleven gaan werken."

Benieuwd naar het hele gesprek tussen Marianne Zwagerman, Rick van Velthuysen en Mark Frequin? Beluister nu de nieuwste aflevering van Op Z’n Kop via je favoriete podcast-app.