Joost Oomen: 'Taal weerspiegelt de binnenwereld van mensen'

Het is Kinderboekenweek en dus lezen de kinderen boeken. De bedoeling is dat alle kinderen boeken lezen, dus ook alle stuiterbaljochies, ook alle modeprinsesjes in een Disneyjurk vol appelstroop. Maar ik wil het in dit stuk hebben over het kind dat de Kinderboekenweek naadloos past: de boekenwurm achter in de klas.

Je zou het misschien niet zeggen, maar terwijl de anderen zich vol doodsverachting van glijbanen werpen, zit de boekenwurm in Katoren. Leert daar over waarom kerken schuifelen, strijdt daar met een luchtbedervende draak. Gaat vervolgens een Brief aan de Koning bezorgen, in een flatgebouw vol Stampertjes, in een spijkerbroek en zonder papieren. Steeds zijn ze de klos en steeds zijn er weer pratende dieren. Uit Narnia, uit een boom in de Emmalaan, of gewoon Rat, Varkentje en Kikker, en stiekem leest de boekenwurm al boeken uit de bieb met een volwassene-sticker. Gaandeweg wordt niet alleen het boek, maar de hele taal zelf, echt haar ding.

Waarom? Omdat de boekenwurm leert dat taal de binnenwereld van de mensen weerspiegelt. En niet alleen van de mensen, ook die van haar klasgenootjes, waar ze regelmatig weinig van begrijpt. Taal is een sleutel en als je die klasgenootjes vervolgens op de typische dingen die ze zeggen wijst, worden ze niet boos, maar moeten ze een beetje blozend grinniken. Een vrolijke tovertruc: hoe hoorde de boekenwurm dat nou zo precies, hoe wist de boekenwurm welke gedachten daarbij hoorden? Nou heel simpel, denkt de boekenwurm, ik hoorde precies dat denken ook al in Katoren. Ik voer mee met de Kleine Kapitein, op een scheepje zo fijn, en er was geen Meester van de Zwarte Molen die mij tijdens het lezen van een boek in mijn concentratie kon storen. Ik draag geen Disneyjurk, ik draag een hoedje van papier!

God is een verwarde cavia die niet snapt wanneer hij wie naar zijn hok moet lokken. Maar tot de tijd dat die cavia zich andermaal vergist, gisten al die kinderboeken in het hoofd van de boekenwurm. En die boekenwurm leest niet al die boeken om er iets mee te doen, leest niet al die boeken om er beter van te kunnen dropshippen of teambuilden of waterboarden, nee, die boekenwurm leest haar boeken 'voor de leuk'. Omdat er een spelletje uit naar voren komt, een spelletje dat je niet alleen met de taal, maar door die taal met de hele wereld kunt spelen. Doordat je lang geleden al die boeken las, heb je nu, vele jaren later, opeens grip op dat pak yoghurt dat in de supermarkt op je voet valt. Heb je de vrijheid om een wegfladderend Marspapiertje op te pakken zonder het fladderen te verstoren. Heb je maar 150 woorden nodig om de wereld zo’n zwieper te geven, dat deze toch weer prachtig wordt.

Rutger Kopland, dichter, schreef ooit over de werkwijze van K. Schippers, collega-dichter bekend van de regels 'als je goed om je heen kijkt zie je dat alles gekleurd is', het volgende: 'Het met ijzeren consequentie en diepe ernst zorgvuldig bestuderen van en zich verbazen over wat 'bekend' is, veroorzaakt bij mij dezelfde mengeling van weemoed en hilariteit als het gedrag van de clown die klaar gaat staan om een taart in het gezicht geworpen te krijgen, of verbaasd naar de grond kijkt als hij een ei laat vallen. De clown heeft expres geen geheugen, geen ervaring, en daarmee alleen maar werkelijkheid.'

God is een verwarde cavia die niet snapt wanneer hij wie naar zijn hok moet lokken. Weemoed en hilariteit om die vreemde werkelijkheid. Zo zullen Disneyjurken en stuiterbaljochies de boekenwurm blijven lezen.