Wat gebeurt er wanneer mensen het gevoel krijgen dat de politiek niet naar hen luistert?

Wie bepaalt wat er gezegd mag worden?

Het publieke bestel moet op de schop, volgens Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen. "Wie heeft er in Nederland en Europa eigenlijk nog de macht? Is dat de burger of de instituties die namens de burger zijn opgericht?" vraagt Van Velthuysen zich af.

Hij neemt als voorbeeld het op non-actief zetten van 'collega-omroep' Ongehoord Nederland. "Vandaag is minister Letschert de procedure begonnen om de erkenning van Ongehoord Nederland in te trekken. Dus ze zijn nog niet uit het publieke bestel. De minister beroept zich namelijk op bestuurlijke en wettelijke tekortkomingen, sancties en een volgens de NPO structureel verstoorde samenwerking", legt Van Velthuysen uit.

"Ongehoord Nederland heeft gewoon echt nooit een eerlijke kans gekregen", stelt Zwagerman. "Dat geluid van de mensen in de dorpjes die denken: 'Ja, tot hier en niet verder, jongens', die mensen hebben ook recht op een omroep." Zwagerman benadrukt dat iedereen meebetaalt aan de NPO. "Het is gewoon een botte schande dat wij accepteren dat we er wel 1 miljard euro met z’n allen opbrengen voor een publieke omroep die vervolgens niet de programma’s maakt die 'Afgehaakt Nederland' wil horen."

Opkomst AfD

De Duitse partij AfD stijgt fors in de landelijke peilingen en haalde ook een meerderheid in de deelstaat Saksen-Anhalt. "Wat mij gewoon irriteert, is dat premier Jetten zegt: 'Nou, dit is echt een wake-upcall, ook voor Nederland.' En tegelijkertijd zegt hij dan ook dat de Duitse kiezer natuurlijk altijd gelijk heeft", vertelt Van Velthuysen. "Dan denk ik bij mezelf: Nee, dit is een situatie gecreëerd door partijen die te lang al in het bestuur hebben gezeten en die ervoor hebben gezorgd dat ze eigenlijk niets aanpakken waar de gemiddelde kiezer graag van wil dat het wordt aangepakt. Het gebeurt gewoon niet. Mensen zijn het zat."

"De tot AfD-kiezers gemaakten", stelt Zwagerman, "want ze willen helemaal niet op de AfD stemmen." Ze vergelijkt het met Nederland, waar Zwagerman zich gedwongen voelt om radicaler te stemmen, omdat ze zich niet meer met 'deze' VVD verbonden voelt. "Bij de vorige verkiezingen, toen de PVV in Nederland de grootste werd, waren er ook een heleboel mensen die eigenlijk nooit van hun leven PVV hadden willen stemmen."

"Weet je, mensen zijn dat gewoon schijt- en schijtzat", stelt Zwagerman. "Die mensen hebben recht op een omroep, maar die mensen hebben ook recht op een partij die het voor ze opneemt. En op het moment dat zo’n partij de grootste wordt, laten we niet vergeten, beste Rob Jetten: de PVV was al de grootste hier in Nederland. Dus je kan de overwinning van de AfD in een deelstaat van Duitsland wel een wake-upcall noemen, maar die wake-upcall hadden wij al bij de vorige verkiezingen, toen de PVV hier de grootste werd."
 

In deze aflevering bespreken Rick van Velthuysen en Marianne Zwagerman ook nog de oorlog in Oekraïne en de vraag of steeds verdergaande militaire keuzes langzaam maar zeker normaal zijn geworden. Ook de economische gevolgen van de energietransitie komen aan bod. Van de boeren en de ‘productieve klasse’ tot de publieke omroep, de politiek en de rol van de overheid: uiteindelijk draait het gesprek om één fundamentele vraag: wie controleert degenen die zeggen dat zij namens ons handelen?

Beluister nu de hele aflevering van Op Z’n Kop! via je favoriete podcast-app.