Trump dreigt met invasie van Groenland: ‘De NAVO wordt van binnenuit uitgehold’

‘Zonder precedent binnen de NAVO’

Trump verklaarde deze week dat de Verenigde Staten ‘iets gaan doen met Groenland, of ze dat nu leuk vinden of niet’. ‘Als onderhandelen niet lukt, ‘doen we het op een andere manier’, aldus de president. Volgens Laurien Crump is de situatie uniek in de geschiedenis van het bondgenootschap. ‘De leider van de NAVO die een grondgebied van een eigen, kleinere bondgenoot wil annexeren, dat is zonder precedent,’ zegt ze. ‘Hoe kun je nog van een bondgenootschap spreken als bondgenoten elkaar niet verdedigen, maar bedreigen?’ 

Dat NAVO-landen onderling conflicten hebben gekend, zoals Turkije en Griekenland over Cyprus, maakt de zaak volgens haar niet vergelijkbaar. ‘Dit is een totaal asymmetrische dreiging. De NAVO is hier eigenlijk niet tegen opgewassen.’ Formeel zal het bondgenootschap waarschijnlijk niet direct uiteenvallen, denkt ze. ‘In de veertien artikelen van het Noord-Atlantisch Verdrag is geen enkel scenario voorzien waarin een lidstaat een andere binnenvalt. Maar artikel één – geen geweld gebruiken of ermee dreigen – is door de VS al geschonden.’ 

Trump zelf lijkt rekening te houden met een breuk. In een recent interview met The New York Times erkende hij dat de Verenigde Staten mogelijk moeten kiezen tussen de NAVO en Groenland, ‘en het is helemaal niet vanzelfsprekend dat we vóór de NAVO kiezen.’ De president vaart daarbij uitsluitend op ‘zijn eigen morele kompas'; 'een angstaanjagend idee’, volgens Crump.

Echo van Suez

De spanningen doen denken aan de Suezcrisis van 1956, toen Groot-Brittannië en Frankrijk, beide NAVO-leden, Egypte binnenvielen na de nationalisatie van het Suezkanaal. De Verenigde Staten zetten hun bondgenoten toen onder zware diplomatieke druk om zich terug te trekken. ‘Dat werd gezien als een enorme vernedering voor Londen en Parijs,’ zegt Laurien Crump. ‘Het was het moment waarop Amerika echt zijn status als supermacht liet gelden en binnen de NAVO de onbetwiste leider werd.’ 

Destijds presenteerde de VS zich nog als hoeder van het internationaal recht, herinnert ze. President Eisenhower verklaarde dat geweld nooit een geschikt middel is om internationale conflicten op te lossen. ‘Dat idee – dat vrede meer is dan de afwezigheid van oorlog en draait om recht en soevereiniteit – is nu volledig verdwenen,’ constateert Crump. ‘We zien een Amerikaanse president die openlijk zegt dat internationaal recht hem niet interesseert.’ 

‘Amerika is in één jaar net zo autoritair geworden als landen als Rusland en Hongarije in tien jaar’

Als deskundige van het Warschaupact ziet Laurien Crump zelfs een parallel tussen de Sovjetunie en de rol van het huidige Amerika in de buitenlandpolitiek. In 1956 besloot de Sovjetunie tot een inval van bondgenoot Hongarije. Toch vindt ze de huidige situatie nog zorgwekkender. ‘Sovjetleiders probeerden hun optreden destijds nog te legitimeren in termen van bondgenootschappelijke stabiliteit en internationaal recht. Trump doet dat niet eens meer. Hij zegt simpelweg: het interesseert me niet.’ 

Volgens haar vindt er bovendien ook binnen de Verenigde Staten een politieke kanteling plaats. ‘Volgens sommige studies is Amerika in één jaar net zo autoritair geworden als landen als Rusland en Hongarije in tien jaar.’ Europa moet daarom oppassen, waarschuwt ze: ‘Dat we niet langzaam satellietstaten van de VS worden, uit angst.’