Kramatorsk verandert in een spookstad: 'Zelfs het leger zie je niet meer op straat'

Westdorp volgde Kramatorsk jarenlang als correspondent. De stad was in 2022 een van de belangrijkste militaire bolwerken in het oosten van Oekraïne. Ook bood Kramatorsk onderdak aan mensen die sinds het begin van de Donbasoorlog in 2014 uit andere gebieden waren gevlucht. Vrijwilligers hadden er hun basis en veel inwoners hadden er opnieuw een bestaan opgebouwd. Daar is inmiddels weinig over. 

De veiligheidssituatie is de afgelopen maanden sterk verslechterd. "Vooral door de inzet van FPV-drones en glijbommen", vertelt Westdorp. "Als je er bent, krijg je een heel ander gevoel." Veel mensen die ze tijdens haar verblijf leerde kennen, zijn inmiddels opnieuw geëvacueerd. Er wonen nog duizenden mensen in Kramatorsk, maar op straat zijn ze nauwelijks te zien.

Leger weg uit straatbeeld

Kramatorsk was lange tijd een belangrijke uitvalsbasis voor het Oekraïense leger. De stad lag op relatief veilige afstand van het front, waardoor militairen er konden verblijven en van daaruit naar het front konden reizen of missies uitvoeren. Ook dat beeld is veranderd. Militairen zitten inmiddels ondergronds en zijn nauwelijks nog zichtbaar. Alleen een paar mobiele teams die drones uit de lucht proberen te schieten, komen nog op straat. "Dus zelfs het leger zie je niet meer. Dat is altijd een slecht teken", aldus Westdorp.

Killzone wordt groter

Hoewel de frontlinie op de kaart maar langzaam opschuift, is de situatie ter plaatse veranderd. Vooral de zogenoemde killzone, het gebied tussen de Russische en Oekraïense posities, wordt volgens Westdorp veel breder. "In 2022 was dat een gebied van 500 tot 1000 meter. Nu is dat soms wel tien kilometer. Dus er ontstaat een enorm groot gebied waar je niet meer goed in kunt manoeuvreren. Waar drones dag en nacht auto's bestoken... en wat er op straat ook maar beweegt."

Moreel van Oekraïners

De aanhoudende aanvallen en de uitzichtloosheid van de oorlog eisen hun tol. Westdorp merkt dat de vermoeidheid onder Oekraïners groot is. Dat geldt zowel voor burgers als voor militairen die al jarenlang vechten. Hoewel er wordt gesproken over vredesonderhandelingen in Abu Dhabi, is er weinig vertrouwen in een mogelijke uitkomst. Ook bestaat er scepsis over de intenties van Rusland. "De definitie van vrede is ook veranderd", zegt Westdorp. Voor veel Oekraïners betekent vrede niet alleen dat de gevechten stoppen, maar ook dat hun land soeverein blijft en een sterk leger kan behouden. Na bijna vijf jaar oorlog is het moreel laag. "Men leeft echt van dag tot dag op dit moment."

Laatste bezoek voor het boek

De laatste reis naar Kramatorsk stond voor Westdorp ook in het teken van afscheid. Ze werkt al twee jaar aan een boek over de stad en de mensen die ze er leerde kennen. In de week dat ze er was, evacueerden enkele hoofdpersonen uit haar boek. Ze kon hun vertrek nog documenteren. Het boek is voor Westdorp ook een verslag van het verdwijnen van de stad zoals zij die kende. 

Haar boek verschijnt naar verwachting in augustus 2027. Het schrijven helpt haar ook om de ervaringen en het afscheid te verwerken. "Dat is ook deel van het verwerken, van al die ervaringen. Dat afscheid nemen en toch een beetje een rouwproces."