Kunnen de rellen in Frankrijk overslaan naar Nederland? 'Het zijn daar oorlogsscènes op straat'

Afgelopen zaterdag gingen honderdduizenden Fransen de straat op om te demonstreren tegen het regeringsbeleid, de staat van het onderwijs en de stijgende kosten van levensonderhoud. Veel demonstraties verliepen vreedzaam, maar op verschillende plekken liep het uit de hand. Gemaskerde relschoppers staken auto's in brand, plunderden winkels en richtten vernielingen aan. Ook werden overheidsgebouwen aangevallen.

Ullah sluit niet uit dat vergelijkbaar geweld ook in Nederland kan voorkomen. "Laten we niet vergeten dat we afgelopen jaar behoorlijke geweldsexplosies in Nederland gezien hebben. Rond azc-protesten, met demonstraties in Den Haag, de 'jodenjacht' in Amsterdam. Het is niet dat in Nederland grof geweld op straat en plunderingen niet voorkomen, maar gelukkig niet op de schaal die we de afgelopen dagen in Frankrijk zagen."

Verschillende groepen op straat

Volgens Pas is het belangrijk onderscheid te maken tussen de demonstranten en de groepen die de confrontatie met de politie zochten. In Parijs kwamen zaterdag studenten en scholieren, de gele hesjes, vakbonden en linkse partijen bijeen. De meeste deelnemers demonstreerden vreedzaam, stelt de Frankrijk-deskundige.

De ongeregeldheden ontstonden volgens hem vooral door de aanwezigheid van het zogenoemde Black Bloc: groepen gemaskerde, vaak in het zwart geklede demonstranten die geweld gebruiken en zich onder meer op de politie en symbolen van de Franse republiek richten.

"Die bedienden zich van de tactiek 'hit and run' en vielen zoveel mogelijk de politie en de symbolen van de republiek aan", zegt Pas. Dat geweld had volgens hem vervolgens een aanzuigende werking op jongeren die uit waren op rellen en plunderingen. Een deel van hen kwam uit de voorsteden van Parijs en had volgens Pas niets te maken met de oorspronkelijke demonstratie.

Ook Ullah benadrukt dat onderscheid. Hij noemt de plunderaars relschoppers die bewust de confrontatie zochten. Volgens hem trok het geweld ook jonge mannen aan die de gelegenheid aangrepen om winkels leeg te halen en vernielingen aan te richten.

Politieke gevolgen van het geweld

De aanwezigheid van onder meer Palestijnse vlaggen en Arabische teksten op muren en uitgebrande auto’s leiden tot de vraag of de plunderaars ook een ideologische agenda hadden. Volgens Pas lijkt dat er niet op. "De plunderende jongeren zijn niet ideologisch gemotiveerd. Het is puur die winkels leegtrekken en gebruikmaken van de gelegenheid."

De Palestijnse vlag is volgens hem de afgelopen jaren bovendien uitgegroeid tot een algemeen symbool van protest, dat bij uiteenlopende demonstraties opduikt. De vlaggen en andere uitingen zeggen daardoor niet automatisch iets over de motieven van iedere betrokkene.

Wel kunnen de gebeurtenissen politieke gevolgen hebben. Ullah wijst erop dat de Franse rechtse politica Marine Le Pen het geweld kan aangrijpen om haar politieke boodschap kracht bij te zetten. Zij kan de onrust volgens hem presenteren als bewijs van samenwerking tussen extreemlinkse groepen en moslimjongeren, ook als die groepen niet daadwerkelijk samenwerken. Zo dreigt het geweld de politieke tegenstellingen verder aan te scherpen.

Andere protestcultuur in Nederland

Dat de onrust dezelfde omvang krijgt in Nederland, acht Pas niet waarschijnlijk. De onvrede over de kosten van levensonderhoud, huisvesting en de toekomst is er volgens hem wel, maar komt in Frankrijk sneller op straat tot uitdrukking.

"Fransen gaan eerst de straat op, dat is hun manier om zich te uiten", zegt Pas. Hij wijst op eerdere ongeregeldheden rond de gelehesjesbeweging en de rellen in de Franse voorsteden in 2005. Ook het Black Bloc is volgens hem een fenomeen dat in Nederland niet op dezelfde manier bekend is.

In Nederland proberen autoriteiten en gezagsdragers volgens Pas vaker eerst met demonstranten in gesprek te gaan. In Frankrijk komt overleg volgens hem juist geregeld pas nadat demonstraties zijn geëscaleerd.

Ook de ernst van het geweld verschilt volgens de Frankrijk-deskundige. Hij wijst op de aanvallen op overheidsgebouwen en de agressie tegen de politie in Frankrijk. "Het zijn daar bijna oorlogsscènes op straat. Het is hier af en toe heftig, absoluut, maar niet in die mate."