Geldstress raakt steeds meer Nederlanders 'Je IQ gaat ervan zakken'

Grip en controle verdwijnen

Geldstress draait volgens Cramwinckel om twee dingen: te weinig geld én te weinig grip. En juist die combinatie maakt het zo zwaar. "Als je nog het gevoel hebt dat je controle hebt, hoeft minder geld niet meteen stress te betekenen," legt ze uit. "Maar als dat gevoel wegvalt, dan wordt het problematisch."

Dat zie je ook terug in verhalen van mensen zelf. Elke maand opnieuw puzzelen om rond te komen, geen ruimte voor onverwachte kosten en continu spanning. Die constante stress heeft grote gevolgen. Mensen nemen slechtere beslissingen, raken meer gefocust op de korte termijn en trekken zich terug uit sociale contacten. Zelfs het openen van enveloppen die op de deurmat vallen kan te veel worden. "Op het moment dat je al stress hebt, levert meer overzicht soms juist nóg meer stress op," zegt Cramwinckel. Uit onderzoek blijkt zelfs dat geldstress je IQ tijdelijk kan verlagen.

Toch wordt er nog vaak met de vinger gewezen. Dat helpt niet, benadrukt ze. "Mensen worden als het ware in een frame gedrukt waarin ze juist minder goede keuzes maken. Dat is een gevolg van de stress, niet de oorzaak."

 Finfluencers: bereik zonder verantwoordelijkheid

Online duiken steeds meer zogeheten finfluencers op: influencers die tips geven over geld. Ze bereiken een groot publiek en weten mensen daadwerkelijk in beweging te krijgen. En dat is interessant, zegt Cramwinckel. "Ze laten zien dat je mensen kunt activeren met concrete, toegankelijke tips." Maar daar zit ook meteen het probleem. Veel van die adviezen zijn niet per se in het belang van de kijker. "Ze verdienen vaak zelf aan cursussen of producten die ze aanbieden."

Daarom pleit ze voor een nieuwe aanpak: expertfluencing. Het idee is simpel: gebruik dezelfde aantrekkelijke, laagdrempelige manier van communiceren als finfluencers, maar dan met betrouwbare informatie. Denk aan overheden, banken en financiële experts die mensen actief en begrijpelijk helpen. "De kracht zit in hoe je mensen bereikt," zegt Cramwinckel. "Dat werkt. Alleen moeten we ervoor zorgen dat de inhoud ook klopt en mensen echt vooruithelpt."

Wat helpt nog meer?

Naast betere informatie zijn er ook structurele oplossingen nodig. Meer financiële ruimte helpt direct. Experimenten met bijvoorbeeld een basisinkomen laten zien dat extra geld zorgt voor minder stress en meer rust.

Maar minstens zo belangrijk is hoe en wanneer hulp wordt aangeboden. "De overheid moet veel proactiever zijn," zegt Cramwinckel. "Niet pas ingrijpen als problemen al groot zijn, maar eerder signaleren en ondersteunen."

Dat betekent ook investeren in vaardigheden: mensen helpen om grip te houden, betere keuzes te maken en niet in de problemen te raken. Want uiteindelijk draait het niet alleen om geld, maar om perspectief. En is er genoeg aandacht voor geldstress? "Er is pas genoeg aandacht," zegt Cramwinckel, "als het probleem is opgelost."