Mensen met hoge inkomens vaker financieel in de knel door leefstijlinflatie

Je uitgaven bijhouden in Excel of aan het eind van de maand kritisch naar je afschrijvingen kijken. Voor veel mensen is dat een logische eerste stap om grip te krijgen op hun financiën. Maar zelfs dat blijkt niet altijd genoeg. Steeds vaker melden zich mensen die goed verdienen, maar toch het gevoel hebben dat het geld hen door de vingers glipt.

Budgetcoach Caroline Hertog ziet dat dagelijks terug in haar praktijk. "Ik coach vaak managers en directeuren. Mensen die zeggen: het geld komt er lekker in, maar het gaat er ook net zo hard weer uit." Ze spreekt over inkomens van vierduizend euro per maand en meer. "En bij tweeverdieners gaat het al snel richting de zeven- à achtduizend euro. Er komt dus écht genoeg binnen."
Volgens de coach gaat het geld echt op aan het leven wat we dan leefstijlinflatie noemen. "Als je meer gaat verdienen gaat er meer geld naar de boodschappen, kinderen en leuke dingen doen." Er komen steeds meer keuzes en verleidingen. "De vraag wordt dan niet meer óf je iets kunt betalen, maar wanneer je nee zegt."

Die dynamiek wordt versterkt door schaamte. "Mensen denken vaak: waarom krijg ík hier geen grip op?" Ze geeft aan dat het vaak makkelijker is voor mensen met lagere inkomens. "Dan weet je precies wat wel en niet kan. Met veel geld is het juist lastiger, omdat er zoveel keuzes zijn."
 

Meer geld meer mogelijkheden 

Dat gevoel wordt ook gevoed door bredere economische ontwikkelingen, zegt Piet Hein van Mulligen, hoofdeconoom bij het CBS. "De prijzen zijn de afgelopen jaren flink gestegen, maar de inkomens zijn gemiddeld nog harder meegegroeid. Daardoor is de koopkracht in Nederland per saldo toegenomen." Toch voelt dat voor veel mensen anders. "Iedereen wil natuurlijk liever meer geld hebben. Maar hoe meer je verdient, hoe meer er binnen handbereik komt om te kopen. Als je dat ook doet, houd je inderdaad minder over."

Volgens econoom Van Mulligen speelt gewenning daarbij een grote rol. "Boodschappen zijn in vijf jaar tijd ongeveer een kwart duurder geworden. Dat valt op, elke keer dat je in de supermarkt staat. Maar loonstijgingen zie je niet dagelijks. Daar wen je snel aan, terwijl dat pak koffie nog steeds heel veel duurder is dan dat je in je hoofd had."

Daar komt bij dat Nederlanders in de afgelopen decennia structureel rijker zijn geworden. "Na de oorlog is het inkomen, gecorrigeerd voor inflatie, ruim vijf keer zo hoog geworden", legt de econoom uit. Hierdoor kunnen mensen dus ook meer en duurdere dingen doen. "Vliegen was vroeger iets voor de rijke, nu is het voor een doorsnee middeninkomen haalbaar. We rijden grotere auto’s en wonen ruimer."

Sociale vergelijking

Volgens coach Caroline Hertog maakt sociale vergelijking het probleem nog complexer: "Het is vaak de verwachting van jezelf maar ook van de mensen om je heen die denken dat je het makkelijk kan betalen. Maar niemand kan bij jou binnen kijken." 

Die druk is subtiel maar krachtig. "Men kijken niet naar hoe mensen het 50 jaar geleden hadden, maar naar hun omgeving nú. Wat rijdt de buurman? Waar ging mijn broer op vakantie? Dat wordt je referentiekader." Van Mulligen herkent dat: "We vergelijken ons niet met vijftig jaar geleden, maar met leeftijdsgenoten om ons heen. Daarmee verschuift ook wat we 'normaal' vinden."

Toch is Nederland onmiskenbaar een rijk land, benadrukt Van Mulligen. "Ook binnen de groep van rijke landen doen we het goed. Tegelijkertijd hebben we nog steeds een half miljoen mensen die in armoede leven. Tel je de groep net boven de armoedegrens mee, dan gaat het om zo’n tien procent van de bevolking." Gemiddeld genomen staan Nederlanders er echter beter voor dan ooit.

Grip 

Voor coach Caroline Hertog begint financiële rust bij zelfkennis. "We kijken naar gewoonten, patronen en blinde vlekken. Als je blijft doen wat je deed, verandert de uitkomst niet." Daarbij draait het niet alleen om besparen, maar ook om richting. "Wat wil je op de lange termijn bereiken? Waar wil je voor sparen?"

Piet Hein Van Mulligen wijst erop dat juist de kleine, dagelijkse uitgaven vaak onderschat worden. "Die cappuccino hier en dat broodje daar. Het zijn geen enorme bedragen, maar bij elkaar kunnen ze flink aantikken."