Verwarde mensen worden tientallen jaren opgesloten: 'We zijn aan het beheersen, niet aan het behandelen'

Van Dijk werkte zowel bij de crisisdienst als in een groot psychiatrisch ziekenhuis. Bij de crisisdienst kwam hij in aanraking met mensen die bijvoorbeeld op straat in de problemen waren geraakt en dringend hulp nodig hadden. In de kliniek trof hij een andere werkelijkheid aan: patiënten die als 'onbehandelbaar' werden bestempeld en soms tientallen jaren achter gesloten deuren verbleven.

Patiënten kregen veel medicatie en werden soms gedwongen behandeld. Een psychiater was op sommige afdelingen zelfs niet structureel aanwezig, vanuit de gedachte dat er toch weinig meer voor deze mensen gedaan kon worden. Die praktijk schokte hem. Vanaf zijn eerste werkdag besloot hij dat het anders moest. Niet iedere patiënt was volgens hem onbehandelbaar, vaak ontbrak het aan een andere benadering. 

De deur die niet open hoefde

Toen Van Dijk zich voor het eerst wilde voorstellen aan een man die hem bedreigde, besloot hij niet direct de kamer binnen te gaan. Hij vroeg de man of hij later mocht terugkomen. Daarmee gaf hij de patiënt iets wat hij niet gewend was: zeggenschap over wat er met hem gebeurde. Zijn 'nee' werd geaccepteerd. Toen Van Dijk later terugkwam, ontstond er contact. "Het was een vreselijk aardige man, als je hem goed behandelt."

Voor Van Dijk bewijst dit hoe belangrijk respect en vertrouwen zijn. "Medicijnen hebben ze wel vaak nodig. Maar het allerbelangrijkste is het respect. Gewoon hetzelfde zoals je zelf behandeld zou willen worden."

Tijd en aandacht als investering 

Ook buiten de kliniek vraagt de aanpak van verward gedrag volgens Van Dijk om meer menselijkheid. Soms is een gedwongen opname noodzakelijk om iemand en zijn omgeving veiligheid te bieden. Maar ook dan moet het doel zijn om contact te maken en samen aan een oplossing te werken.

Van Dijk maakt zich zorgen over bezuinigingen, lange wachtlijsten en een zorgstelsel waarin financiële verdienmodellen een steeds grotere rol spelen. Juist de mensen die langdurige en intensieve zorg nodig hebben, dreigen daarvan de dupe te worden.

Zijn toekomstbeeld voor de Nederlandse psychiatrie is daarom somber, maar niet zonder hoop. Goede behandeling kan mensen helpen terug te keren naar de samenleving en uiteindelijk ook de zorgkosten verminderen. De eerder genoemde patiënt is bijvoorbeeld goed terecht gekomen. "De deur ging letterlijk voor hem open. Hij woont weer in zijn eigen huis en is werkzaam als postbode."

Van Dijk hoopt met zijn boek een oproep te doen om mensen achter het gedrag te blijven zien. "Je kunt niet iedereen genezen. Maar de kans dat je er beter uitkomt dan dat het nu met je gaat, is veel groter dan dat je er niet beter uitkomt. Vooral als de behandeling iets menselijker wordt."