Ouderen worstelen met hulp vragen uit angst hun zelfstandigheid te verliezen: 'Ik wil niemand tot last zijn'

Driekwart van de ouderen voelt zich soms overbodig en een deel heeft zelfs het gevoel anderen tot last te zijn. Die gevoelens kunnen ervoor zorgen dat ouderen pas laat aangeven dat ze hulp nodig hebben. Bijvoorbeeld bij fysieke lasten, of al bij het installeren van een computer. Volgens Jolanda Lindenberg, onderzoeker aan de Leiden Academy, hangt dat samen met een sterke Nederlandse nadruk op zelfstandigheid en autonomie.

"De generatie die nu ouder wordt, is opgegroeid met zelf de broek ophouden", legt Lindenberg uit. Veel ouderen zijn gewend om zelfstandig keuzes te maken en hun eigen problemen op te lossen. “Hulp vragen kan daardoor voelen als het opgeven van een stukje onafhankelijkheid.”

Liever professionele hulp dan kinderen

Dat geldt volgens Lindenberg vooral wanneer hulp heel persoonlijk of lichamelijk wordt. Ouderen kunnen het prettig vinden als hun volwassen kinderen advies geven of emotionele steun bieden, maar fysieke verzorging ligt gevoeliger. "Als het gaat om die fysieke kanten van zorg, elkaar douchen of iets dergelijks, voelen we toch vaak een drempel", zegt ze. Veel ouderen hebben liever dat een professional die zorg op zich neemt. Zo blijft de relatie met hun kinderen zoveel mogelijk gelijkwaardig.

Tegelijkertijd kunnen kinderen zich aan de kant geschoven voelen wanneer hun ouder nauwelijks hulp vraagt. Lindenberg noemt haar eigen vader als voorbeeld. Toen hij ooit in het ziekenhuis werd opgenomen, hoorde zij dat pas een dag later. "Je voelt je ook wel een beetje buitengesloten", zegt ze. Kinderen willen vaak graag de kans krijgen om hulp aan te bieden.

Onuitgesproken verwachtingen 

Volgens Lindenberg wordt er te weinig gesproken over mantelzorg en verwachtingen binnen families. Wat wil iemand wel en wat juist niet? Wanneer is het prettig als een kind hulp aanbiedt? En wanneer moet professionele hulp worden ingeschakeld?

Die gesprekken vinden vaak pas plaats wanneer er al een probleem is. Een uitspraak als 'als ik afhankelijk word van mijn kinderen, hoeft het voor mij niet meer' komt volgens Lindenberg regelmatig voor. Maar afhankelijkheid ontstaat meestal geleidelijk en kent verschillende vormen. Ouderen mogen volgens haar eerder aangeven wanneer ze hulp nodig hebben. Voor kinderen geldt juist: bied hulp aan, in plaats van te wachten tot erom wordt gevraagd. "Als je hulp aanbiedt, voelt het al heel anders dan als iemand het moet vragen."

‘Afhankelijkheid hoort ook bij het leven’

Daarbij is volgens haar een bredere kijk op ouder worden nodig. Niet alleen onafhankelijkheid zou centraal moeten staan. "Afhankelijkheid hoort ook bij het leven." Ook angst speelt een rol. Vooral wanneer ouderen bang zijn voor cognitieve achteruitgang, kunnen ze vrezen dat anderen de regie overnemen. De uitdaging is volgens Lindenberg om ouder worden niet te zien als een zwart-witkeuze tussen zelfstandig zijn of niet meer meetellen. Het moet worden gezien als een levensfase waarin zelfstandigheid en ondersteuning naast elkaar kunnen bestaan. "Want hoe mooi is het wel niet als we elkaar gewoon kunnen helpen."