Een permanente basis op de maan: mag dat zomaar?

Ruimtevaartdeskundige Rob van den Berg was vijf jaar oud toen de allereerste maanlanding plaatsvond. Zijn ouders haalden hem midden in de nacht uit bed om dit historische moment mee te maken. "Ik zat slaperig voor de televisie en mijn mond viel open", vertelt hij. Daarmee was zijn fascinatie voor de ruimte geboren. "Ik dacht: tegen de tijd dat ik zo oud ben als ik nu ben, is het heel normaal om op vakantie te gaan naar de maan. Maar dat viel even tegen." Slechts 12 mensen hebben uiteindelijk voet op de maan gezet. Toch wil NASA het roer omgooien: een complex van honderden vierkante meters als uitvalbasis. 

Juridische haken en ogen 

Dit wordt allereerst een logistieke uitdaging, maar hoe zit dit eigenlijk juridisch? "We hebben een maanverdrag", legt ruimtejurist Louisa Handel-Mazzetti uit. "Grootmachten zijn het erover eens dat de ruimte voor vreedzame doeleinden gebruikt moet worden en dat iedereen van de voordelen van de ruimte moet kunnen genieten." Het is dan ook duidelijk dat deze maanbasis louter voor wetenschappelijke doeleinden gebruikt moet worden. "En daarnaast hebben we met elkaar afgesproken dat op geen enkele manier landen een deel van hemellichamen zich mogen toe-eigenen." Het blijft dus een soort niemandsland. 

Zo moet er altijd visitatierecht zijn om andere basissen te bezoeken die in de toekomst wellicht worden gebouwd. "De bedoeling is dat iedereen recht moet hebben op toegang om het idee van soevereiniteit en toe-eigening te voorkomen", vertelt Handel-Mazzetti. Van den Berg denkt echter dat er sprake is van meer dan alleen wetenschappelijke motivatie. Hij ziet het ook als een machtspelletje van Amerika. "Het is voor Amerika heel belangrijk om daar als eerste te zijn en de regels en wetten te kunnen stellen hoe andere landen zich moeten gedragen. En waar ze vooral niet mogen komen op de maan." 

Recht in de ruimte 

Wat als Amerika andere landen niet de ruimte geeft en dus regels overtreedt? "In principe werkt het in de ruimte, net zoals met de rest van het internationaal recht", legt Handel-Mazzetti uit. Zo kan de VN ingrijpen of kan een land naar het Internationaal Gerechtshof stappen. Al denkt zij niet dat het zo ver zal komen. "Er zijn bepaalde rode lijnen die we in de ruimte niet zo snel over gaan, en op aarde wel." Van den Berg heeft daar minder vertrouwen in. "Op de maan geldt toch meer het recht van de sterkste. En dat wordt straks uitgebreid naar Mars. Dit zijn vingeroefeningen op de maan om straks ook Mars te gaan koloniseren", zegt hij. 

"Wetenschap is natuurlijk niet het hoofddoel van deze missie die nu gebeurt. Dat is echt uitbreiding van macht van territorium, van grondstoffen en heel veel geldverdienen", vindt Van den Berg. Maar juridisch gezien lijkt het vooralsnog in goede harmonie te gebeuren. Alleen over het delven van grondstoffen is wat discussie. "Er zijn heel veel discussies over of het delven van grondstoffen op de maan betekent dat je dus een stukje van de maan toe-eigent", vertelt Handel-Mazzetti. Maar ook in dit geval lijken de grootmachten het best wel eens. "Zij willen ook graag dat er commercieel incentief blijft voor bedrijven om naar de maan te willen." 

Van den Berg hoopt in ieder geval dat zijn kinderdroom ooit uitkomt en dat hij de maan ooit kan bezoeken. En wellicht zelfs Mars. "Ik ben wetenschapper, dus ik wil dolgraag kijken hoe het er op Mars allemaal uitziet." Ondertussen blijft hij deze wetenschappelijke en politieke ontwikkelingen volgen.