Campagnestrateeg waarschuwt premier Jetten tijdens begrotingsonderhandelingen: 'Hij moet D66-pet afzetten'

De coalitie D66, VVD en CDA onderhandelt nog altijd over de begroting. Aan tafel zitten premier Rob Jetten, de minister van Financiën Eelco Heinen en vicepremiers Dilan Yeşilgöz (VVD) en Bart van den Brink (CDA). Hun deadline komt steeds dichterbij: de stukken moeten uiterlijk maandagavond klaar zijn.

Dubbele petten

De bestuurders hebben het zichzelf moeilijk gemaakt, vertelt campagnestrateeg Erlings in Sven op 1. "Omdat ze meerdere petten op hebben. Kijk, in mijn tijd, de Rutte-jaren, voerden fractievoorzitters de onderhandelingen. Nu heb je Yeşilgöz die als minister moet strijden voor Defensie, maar ook voor de partij waar ze leider van is. Elke VVD-bewindspersoon komt naar haar toe. 'Kun je me helpen?' Ze moet opkomen voor het VVD-geluid, terwijl je bezig bent om het als kabinet met elkaar voor elkaar te krijgen, het land in beweging te houden."

Nog opmerkelijker is de rol van Jetten, aldus Erlings. "Hij zit daar als minister-president, dus moet ervoor zorgen dat iedereen in het kabinet een beetje tevreden is. Ook moet hij de oppositiepartijen geven wat ze nodig hebben. Tegelijkertijd moet hij het D66-geluid verdedigen, omdat hij de enige D66'er aan tafel is. Het is een rare mix van belangen."

Normaliter staat een premier boven de partijen, vervolgt Erlings. "Iemand anders van de partij voert dan de onderhandelingen, terwijl de minister-president het grote plaatje in het oog houdt en iedereen een beetje kan geven. Mijn kritiek op Rutte was weleens: je wordt te bleek. Je bent iedereen zijn zin aan het geven. Hij zag dat als zijn taak: het land moest in beweging blijven, er moesten deals gesloten worden. De inhoud vond hij even iets minder belangrijk."

Het kan eigenlijk niet dat de premier nu strijdt voor D66-punten, vindt de campagnestrateeg. "We hebben het één keer eerder gezien toen kabinet-Rutte IV in 2023 viel. Op het punt migratie zei Rutte wat hij er zelf van vond. De hele boel donderde in elkaar. Het is gewoon een hele moeilijke dubbelrol. Volgens mij heb je dan een weeffout zitten in de structuur die je gebouwd hebt."

Jan Paternotte

Beter had Jetten de huidige fractievoorzitter van D66, Jan Paternotte, kunnen uitnodigen. "Vroeger zat Klaas Dijkhoff namens de VVD aan tafel. Met Rutte als procesbegeleider erboven."

Erlings memoreert dat Rutte flink pissig kon worden aan de onderhandelingstafel. Hij dreigde meermaals om zijn ontslag in te dienen bij de koning. "Zo rekte hij iedereen tot het uiterste, zodat iedereen de sprong waagde. Tijdens zo'n onderhandelingsnacht moet iemand opstaan en dat doen. Je zit er dan zoveel lekkerder in als je alleen procesbegeleider bent. Jetten wordt nu het politieke spel ingezogen."

Kan de premier zijn strategie nog aanpassen? Wat Erlings betreft zou hij er goed aan doen niet meer de D66-mening te verkondigen. "Dat is echt wel de basisvoorwaarde. Dus doe dat alsnog."

Het zou voor Jetten een flinke opsteker zijn als hij de begroting erdoorheen krijgt, schetst Erlings. "En een bevestiging van zijn leiderschap. Als het niet lukt, zullen velen mensen denken: 'zie je wel, dit kabinet gaat hem gewoon niet worden'."