Hoe is het om jarenlang te leven in de onzekerheid van een asielprocedure?

In 2012 vluchtte Nedal met zijn vrouw uit Syrië. Het stel kwam terecht in Saudi-Arabië, waar ze een aantal jaar verbleven. Maar toen het grensbeleid veranderde, moesten ze opnieuw vertrekken. "Toen moest hij weer opnieuw een leven opbouwen en heeft hij gekozen om dat hier in Europa te doen", vertelt Hesselink. 

Ze maakte de podcast Mijn taalmaatje wil naar huis, waarin ze Nedal en zijn asielprocedure een jaar lang volgt. Inmiddels woont Nedal al bijna drie jaar in Nederland, maar zijn familie liet hij achter in Turkije. Al die tijd heeft hij hen niet gezien. "Thuis is voor hem: op een veilige plek samen met zijn vrouw en kinderen." 

Kans op een verblijfsvergunning

De kans dat die veilige plek Nederland wordt, lijkt steeds kleiner. Tot voor kort was de kans voor Syrische vluchtelingen relatief groot om een verblijfsvergunning te krijgen. Sinds de val van het Assad-regime in 2024, is dat veranderd. "Volgens de laatste berichten wordt 95% van de asielaanvragen afgewezen, dus dat is eigenlijk vrijwel kansloos geworden", zegt asieladvocaat Wil Eikelboom. 

Volgens hem betekent dat niet dat het land ook echt veilig is. Hij vertelt dat op sommige plekken nog dagelijks bommen vallen. Van een stabiele regering zou ook nog altijd geen sprake zijn. "Er is veel chaos", zegt Eikelboom. "Meer dan 90% van de bevolking leeft onder de armoedegrens, allerlei publieke diensten functioneren niet, er is veel criminaliteit. Dus nee: het is absoluut geen veilig land. Ik denk dat niemand daar vrijwillig naartoe zou gaan." 

Syrische vluchtelingen wachten hun procedure af in de hoop dat het uiteindelijk toch in hun voordeel uitpakt. Die hoop is volgens Eikelboom niet helemaal ongegrond. "Waar we zien dat de IND 95% afwijst, zijn de signalen in de rechtspraak wat gunstiger", zegt Eikelboom. De IND hanteert een paar uitzonderingsgroepen, zoals Druzen en Alawieten: religieuze minderheden die onderdrukt worden in het land. Zij mogen vaak wel in Nederland blijven, terwijl de overige Syriërs van de IND te horen krijgen dat ze terug moeten. Tegen zo'n besluit kunnen zij in hoger beroep. "We zien dat er best wel wat beroepen worden gewonnen. Rechters vinden dat er onvoldoende is onderzocht of Syrië echt veilig is", stelt hij. 

Levensgevaarlijke tocht

Het moment van de waarheid komt voor Nedal dichterbij. Binnen een paar weken krijgt hij van de IND te horen over hij in Nederland mag blijven. "Hij moet er rekening mee houden dat het wordt afgewezen", zegt Eikelboom. 

Het ontbreken van zekerheid en stabiliteit breekt hem op. Dat was anders toen Hesselink hem leerde kennen. "Hij was zo blij dat hij die levensgevaarlijke tocht heeft gehaald en dat hij nu in Nederland is. (...) Hij is warm, leergierig, ontzettend ambitieus en ik heb eigenlijk nog nooit iemand ontmoet die zoveel energie heeft om het te gaan maken." Maar inmiddels is er heel wat tijd verstreken en keek ze toe hoe haar taalmaatje steeds somberder werd. Hij vertelde haar zelfs dat hij dood had willen gaan op zee. "Dat was makkelijker geweest dan hier te blijven", had hij haar verteld. 

Gezinshereniging

Volgens Eikelboom is Nedal daarmee geen uitzondering. De langdurige asielprocedure valt menig mens zwaar. "Het is verschrikkelijk. Sowieso jarenlang wachten is al heel erg", stelt hij. Daar komt bij dat je eigenlijk niet mag werken en woont op een plek met amper privacy. Ook zijn mensen vaak gescheiden van hun familie. "En dat is allemaal nog te doen als je het vooruitzicht hebt dat het allemaal goed komt als je aan de beurt komt. Maar als dat vooruitzicht ook weg is, dan zie je mensen wel echt in een depressie belanden", zegt Eikelboom. 

Binnen een paar weken wordt de toekomst voor Nedal iets duidelijker. Maar daarmee blijft stabiliteit ver weg. Het positieve scenario, een verblijfsvergunning, betekent niet meteen gezinshereniging. "Er zijn allerlei nieuwe wetten aangenomen die het extra lastig maken om je gezin hierheen te laten komen", vertelt Eikelboom. "Je moet twee jaar wachten en dan moet je ook nog onvoldoende inkomen hebben en een huis." Het gaat dan om een echte gezinswoning.

"Voor Nedal is het het belangrijkst om verenigd te zijn met zijn gezin", vertelt Hesselink. Zijn vrouw wil wel terug naar Syrië, maar Nedal maakt zich zorgen om de veiligheid. Hij zou het zichzelf nooit vergeven als zijn vrouw of kinderen iets overkomt. In dat geval zal hij in zijn eentje terugkeren, en wederom niet verenigd worden met zijn familie.