Kernwapenverdrag verloopt vandaag: is er nog hoop op een kernwapenvrije wereld?

Peter Buijs noemt het in Met het Oog op Morgen een treurige dag voor de wereld. "Het verdrag houdt de hoeveelheid kernwapens nog enigszins in de klauwen, maar het komt ten einde en dan is de beer los", zegt hij. De twee landen kunnen nu hun kernwapenarsenalen verder uitbreiden.

De Russische president zei vorig najaar dat hij het verdrag wel met een jaar zou willen verlengen, maar de regering van de Amerikaanse president Trump heeft daar niet op gereageerd. 

Europese kernwapens

Het Balieberaad heeft bij de formerende partijen de oproep gedaan om in het regeerakkoord op te nemen dat het nieuwe kabinet zich zal inzetten voor een kernwapenvrije wereld. "Die oproep was gericht aan de partijen die onder Rutte III, dezelfde drie partijen: VVD, CDA en D66, de fameuze zin ‘dit kabinet zet zich actief in voor een kernwapenvrije wereld’ in het regeerakkoord hadden gezet."

Buijs vertelt dat zo’n formulering nooit eerder was voorgekomen in een regeerakkoord. Toch hebben de partijen nu geen gehoor gegeven aan de oproep. "We hebben tot onze verbijstering gelezen dat het kabinet constructief staat tegenover een versterking van een Europese nucleaire afschrikking."

Ook in andere landen klinken positieve geluiden over Europese kernwapens. "Er zijn kandidaten in Europa die, zo horen wij, warm lopen voor het zelf ontwikkelen van een kernwapen. Dat is volstrekt in strijd met alle internationale verdragen die op dit moment nog wel van kracht zijn."

"Ons eigen einde"

Buijs vindt dat deze geluiden geen rekening houden "met het feit dat we ons hier al lange tijd verdedigen met wapens die ons eigen einde kunnen betekenen". Hij wijst op de zogenoemde doomsdayklok, de symbolische klok die aangeeft hoe dicht de wereld bij een wereldwijde, door de mens veroorzaakte catastrofe is.

Middernacht staat voor een wereldwijde ramp. In de beoordeling worden militaire spanningen en ontwikkelingen meegenomen, maar ook factoren zoals klimaatverandering. "De klok staat inmiddels op zijn aller scherpste stand."

Buijs: "Topwetenschappers zeggen al jarenlang: als er niets positiefs verandert, is het niet meer de vraag of het misgaat, maar wanneer het misgaat."

Randje langs de afgrond

Volgens Buijs is de mensheid al meerdere keren langs het randje van de afgrond gegaan. "Ik weet nog heel goed dat ik tijdens de Cubacrisis naar school fietste. Ik ben een optimist, maar het beklemmende gevoel van toen is me altijd bijgebleven: misschien kom ik vanavond helemaal niet meer thuis. Het kan zomaar misgaan."

"Op een gegeven moment moet het gezonde verstand winnen. Veel meer moet de vraag centraal staan: waar willen we heen?", zegt Buijs. "Willen we verder de kant op van nucleaire bewapening? Dan zeggen deskundigen: het is niet de vraag of het misgaat, maar wanneer. Of willen we eindelijk serieus werk maken van het verdrag waar iedereen zijn handtekening onder heeft gezet: het non-proliferatieverdrag. Artikel 6 verplicht elke ondertekenaar zich in te zetten voor totale nucleaire ontwapening."

Optimistisch

Buijs zet zich al bijna vijftig jaar in voor een kernwapenvrije wereld. Volgens hem laat de geschiedenis zien dat het mogelijk is. "De 70.000 kernkoppen ten tijde van Reagan en Gorbatsjov zijn teruggebracht tot 12.000. De Cubacrisis schokte de wereld zó, dat het non-proliferatieverdrag tot stand kwam."