Joost Oomen: 'De apartheid toen is de apartheid nu'

In het licht van Ed Sheeran en Macklemore moet ik denken aan Steven van Zandt. Steven van Zandt was gitarist in New York toen hij in de jaren tachtig op de radio hoorde over de Apartheid. Hij was niet iemand die op het woord van anderen voer, dus zonder te treuzelen ging hij naar Zuid-Afrika.

In Zuid-Afrika kwam hij terecht in Sun City. Sun City was een soort Las Vegas, officieel een enclave met aparte wetgeving voor gokken en entertainment, maar eigenlijk een verlengstuk van de Zuid-Afrikaanse regering om geld binnen te harken. Vele artiesten traden er op of kwamen er vakantie vieren, altijd lekker weer en ver weg van het politieke gekrakeel van Kaapstad en Johannesburg. Van Frank Sinatra tot Rod Stewart lagen er op zwembadbedjes, Steven van Zandt werd er vooral misselijk van.

Dus eenmaal terug in New York belde hij zijn muzikale vrienden. Daarbij hielp het dat hij de gitarist van Bruce Springsteen was, want niet alleen Bruce kwam opdagen, ook Bob Dylan, Run-D.M.C., Peter Gabriel, Ringo Starr, Keith Richards, Gil Scott-Heron en Bono deden mee. Met nog veel meer fantastische muzikanten namen ze een single op met de doodsimpele tekst I ain’t gonna play Sun City. Van de ene op de andere dag werd het not done om als artiest in Sun City te spelen, het gokresort kreeg de grootste moeite om nog entertainment te vinden en verloor daardoor heel, heel veel geld. En het was heus niet zo dat alle artiesten wereldwijd opeens enorm begaan waren met de apartheidsstrijd, maar je kon het gewoon niet maken het boycot te doorbreken, geen enkel cool publiek vond je ooit nog cool.

Ed Sheeran beweert dat hij onder druk is gezet door stadioneigenaar Robert Kraft om Macklemore uit zijn tour te gooien. Robert Kraft is de eigenaar van het grootste stadion waar Ed zou spelen, een man die niet wil dat in dat stadion Free Palestine geroepen wordt, dus belde Robert Kraft bevriende stadioneigenaren op om te zorgen dat ook daar Macklemore werd geweerd. Ed Sheeran voelde waarschijnlijk dat hij geen andere keus had dan Macklemore uit de tour te gooien.

Maar Ed vergeet dan één heel belangrijk ding. Uiteindelijk hebben artiesten macht over stadioneigenaren, niet andersom. Uiteindelijk zijn stadions slechts betonnen dozen waar zonder artiesten niemand een kaartje voor koopt. Als Ed Sheeran, en naast Ed Sheeran alle andere artiesten zeggen: "Ik kom niet spelen Robert Kraft", dan heeft Robert Kraft een probleem, niet Ed Sheeran. Dan kan Robert Kraft nog Lenny Kuhr boeken, maar ik denk niet dat hij daar één van de grootste stadions ter wereld mee vult.

En nu hoor ik het alweer galmen: ‘Ja maar Joost, je kunt Zuid-Afrika en Israël niet vergelijken, het is allemaal heel gecompliceerd.’ Tegen die mensen wil ik heel duidelijk zijn: apartheid is apartheid. Israëlische Palestijnen worden als tweederangsburgers behandeld, in de bezette gebieden zijn Palestijnen vogelvrij, in Gaza is een Palestijns leven niets waard. De apartheid toen is de apartheid nu. Ja, het is niet alsof er bordjes hangen met dit zwembad is voor zwarten en deze voor blanken. Maar de gedachtegang, het racistische gedachtegoed erachter is dezelfde. Het geweld om het af te dwingen is hetzelfde. 

En de manier om er een eind aan te maken is dezelfde. Namelijk als hele wereld zeggen: dit pikken we niet meer, dit houdt nu op. Zo’n vuist van de hele wereld ontstaat niet vanzelf, zo’n vuist wordt gesmeed door dappere artiesten, kunstenaars, sfeerbepalers. Dat is de verantwoordelijkheid van artiesten met een groot bereik, en dus ook van Ed Sheeran. Free Nelson Mandela. Free Palestine.