'Vluchtelingen zijn mensen'

Vluchtelingen zijn mensen. En uit die simpele waarheid, komen twee principes voort die naar mijn mening leidend zouden moeten zijn hoe wij, als eveneens mensen, met vluchtelingen om zouden moeten gaan.

Het eerste principe is heel simpel: wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet. Zou jij, als jij, door desinformatie of jeugdige overmoed of de droom van een beter leven, opeens met 60.000 van je vrienden in Ceuta staat liever een flesje water krijgen of een klap met een wapenstok? Juist. Zie jij je kinderen liever in een burgeroorlog of in Etten-Leur opgroeien? Juist. Behandel een ander mens zoals jezelf behandelt wilt worden is een goed principe, er zijn alleen twee problemen mee. Het vraagt het vermogen om jezelf in een ander te verplaatsen, en veel mensen hebben dat vermogen niet. En het principe is transactioneel: je houdt je eraan in de hoop dat de ander zich er ook aan houdt, zodat er ook voor jou in tijden van nood compassie is. Het is een reddingsboei in de woelige storm die de wereld is. En reddingsboeien zijn nodig, maar het is geen rots die onaangedaan is door de storm. Op reddingsboeien kun je weinig bouwen.

Dat kan wel op het tweede principe. Dat principe is minder oud dan het eerste, maar het is wel het principe waarop onze hele Europese beschaving staat. Het is het principe dat ieder mens de kans moet krijgen zichzelf te ontwikkelen, omdat er uit ieder mens potentieel iets moois, iets goed, iets nuttigs voor onze maatschappij kan groeien. Niet alleen de kinderen van de adel mogen naar school, ook de kinderen van de fabrieksarbeiders. Niet alleen de mensen met een zak geld mogen een bril, ook de mensen die kippig zijn en arm. Niet alleen witte, gegoede mannen mogen naar de universiteit, nee, ieder mens die het niveau blijkt aan te kunnen. Dit zijn liberale verworvenheden die teruggaan op de Verlichting, tot de Franse revolutie, tot het begin van modern Europa, en wanneer je ophoudt vluchtelingen, mensen dus, als mensen te zien, dan zet je precies deze liberale verworvenheden op de helling. Maar dat werkt ook andersom.

Want wanneer je, als maatschappij, het recht van iedereen om jezelf, als mens, te ontwikkelen, steeds verder uitholt, dan kun je moeilijk verwachten dat leden van die maatschappij in de ontwikkelbaarheid van de mens als individu blijven geloven. Anders gezegd: als je nooit een dubbeltje een kwartje hebt zien worden, dan weet je helemaal niet dat dat kan! Als je veroordeeld bent tot de beperkingen van de groep waarin je nou eenmaal geboren bent, dan leer je niet dat mensen individuen zijn met eigen kwaliteiten en dromen, dan zie je alleen maar groepen met groepskenmerken die je leven bepalen.

Zo werkt de wereld niet. Mensen zijn individuen en vluchtelingen zijn mensen en mensen hebben de potentie om zich tot van alles te ontwikkelen, zolang ze maar de kans krijgen. Dus misschien is er wel een vluchteling die een shetlandpony wordt. Een vluchteling die een geranium wordt, een locomotief, een bobslee of een vergeet-mij-nietje. Dat er de mogelijkheid bestaat dat één vluchteling straks geen vluchteling meer is maar een gouden sinaasappel, is voor mij genoeg reden om elke vluchteling die kans te willen bieden.