Zes op de tien krijgen meer van de overheid dan ze betalen: 'Dit is niet houdbaar'

Effectief besteden

Afgelopen dinsdag was het Prinsjesdag: het moment waarop de koning in de Troonrede de plannen van het kabinet voorleest en de Miljoenennota wordt gepresenteerd. Volgens Huib Boissevain gaat het politieke debat vervolgens vooral over de vraag waar het geld naartoe moet en wie de rekening betaalt."Dan wordt er van alles voorgelezen en dan komt er een Miljoenennota op tafel. En dat gaat eigenlijk alleen maar over waar we het geld aan besteden en hoe we het bij een paar mensen weghalen", stelt Boissevain.

Volgens hem gaat er veel minder aandacht uit naar de vraag of overheidsbeleid daadwerkelijk effectief is. "Waarom kijken we wel naar wat de overheid uitgeeft, maar nauwelijks naar wat het oplevert?" Boissevain wijst daarbij op de Algemene Rekenkamer, die onderzoek doet naar de doelmatigheid van overheidsuitgaven. Toch wordt er volgens hem maar beperkt politiek gesproken over de resultaten van dat onderzoek. "Er is één woensdag ergens in mei", waarop de politiek zich serieus bezighoudt met de efficiëntie van de overheid. De rest van het jaar gaat het volgens Boissevain vooral over nieuwe regels, nieuwe regelingen en nieuwe uitgaven.

Maximaal vijf jaar

Boissevain pleit ervoor om overheidsregelingen niet onbeperkt te laten doorlopen. Bij de start van een regeling zouden duidelijke doelstellingen moeten worden vastgesteld. Na vijf jaar moet vervolgens worden beoordeeld of die doelen zijn bereikt. "Als we die niet bereikt hebben, stoppen we met die uitgaven", zegt Boissevain. Volgens hem verdwijnt het budget na het beëindigen van een regeling echter niet automatisch uit de begroting. "Wordt het stopgezet, dan gaat het budget niet terug naar Financiën, maar blijft het budget bij het ministerie."

Een onafhankelijke partij, bijvoorbeeld de Algemene Rekenkamer, zou volgens Boissevain moeten beoordelen of de doelstellingen daadwerkelijk zijn gehaald. Als dat niet het geval is, moet een minister volgens hem in de Tweede Kamer uitleggen waarom een regeling toch moet worden voortgezet.
Op die manier kan de Kamer volgens Boissevain alsnog besluiten om een regeling langer te laten bestaan. "Maar normaal gesproken zou je verwachten dat iedereen met gezond verstand zou zeggen: als het niet werkt, laten we er dan mee stoppen."

Meer ontvangers dan betalers

"Als je kijkt naar wie de belasting betaalt in Nederland, dan is de onderste 60 procent huishoudens netto ontvanger", stelt Boissevain. Volgens hem draagt de hogere middenklasse een groot deel van de belasting af. Hij spreekt daarbij van een scheve verdeling.

Boissevain ziet een belangrijke rol weggelegd voor het toeslagenstelsel. "Er zit natuurlijk een groep bij die net zoveel aan de overheid betaalt als dat ze terugkrijgen. En er zit ook een grote groep bij die veel meer terugkrijgt." Volgens hem kan dat gevolgen hebben voor de bereidheid om meer te gaan werken. "Voor die mensen loont het over het algemeen niet om meer te gaan werken", legt hij uit. Daardoor kan de bestaande situatie volgens Boissevain in stand blijven.

Ook voor andere werkenden zou het financiële voordeel van extra uren werken beperkt zijn. "Voor meer dan 60 procent van de werkenden geldt dat als ze meer gaan werken, ze over dat meerdere loon meer dan de helft moeten afdragen aan de overheid", aldus Boissevain.

De rijken meer belasten?

Volgens Boissevain gaat het debat over de belastingverdeling al snel over de vraag of de rijkste Nederlanders meer zouden moeten betalen. Hij vindt dat die discussie te weinig oog heeft voor werkende huishoudens met twee goede inkomens. "We hebben het niet over de rijken. We hebben het over mensen die met z’n tweeën 170.000 euro salaris hebben. Dus dat zijn twee mensen met iets meer dan een modaal inkomen, die allebei een goede baan hebben en in Amstelveen wonen."

Boissevain ziet dat bij discussies over belastingheffing vaak gewezen wordt naar de allerrijksten. "Het gaat altijd over Heineken en andere hele rijke mensen, de mensen uit de bovenste één procent. Die hebben het al lang zo geregeld dat het geld voornamelijk in het buitenland zit. Daar gaat het nu niet over." Hij waarschuwt dat de groep mensen die het grootste deel van de belastinginkomsten opbrengt, volgens hem steeds kleiner wordt. Daardoor komt er volgens Boissevain meer druk te liggen op de werkende middenklasse.

Een kleinere en beter gecontroleerde overheid

Naast de inkomstenkant bespreken de presentatoren en Boissevain ook de omvang van het overheidsapparaat. Volgens Boissevain kunnen veel werkzaamheden binnen de overheid efficiënter worden uitgevoerd, bijvoorbeeld door automatisering en kunstmatige intelligentie, zoals ook in de bankenwereld gebeurt. "Het merendeel van de mensen bij de overheid doet ook heel erg repeterend werk, wat je net zo hard eruit zou kunnen gooien. Dus de headcount bij de overheid kan gewoon met 20 procent omlaag", stelt Boissevain.

Benieuwd naar het volledige gesprek met Marianne Zwagerman, Rick van Velthuysen en Huib Boissevain? Beluister de nieuwste aflevering van Op Z’n Kop! of bekijk het gesprek op YouTube.