Is Nederland te voorzichtig als het om klimaatveranderingen gaat? 'Als je alles op rampscenario’s baseert, gaat het schip nooit de haven uit'

'De doemscenario’s zijn dood en begraven'

De aanleiding voor het gesprek tussen wetenschapsjournalist en criticus Marcel Crok en KNMI-directeur Maarten van Aalst is het verdwijnen van het extreme klimaatscenario RCP 8.5 door het IPCC. In de vorige podcast aflevering hebben Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen dit uitgebreid besproken met Marcel Crok. 

Volgens Crok is het schrappen van het extreme scenario een veel grotere gebeurtenis dan nu publiekelijk wordt erkend. "Dit scenario is jarenlang een soort darling geweest van de wetenschap", stelt Crok. Volgens hem ligt het probleem niet alleen in het gebruik van een scenario wat uiteindelijk niet realistisch bleek te zijn, maar vooral dat het scenario jarenlang dominant aanwezig was in onderzoek, berichtgeving en beleid. "Meer dan 100.000 studies hebben gebruikgemaakt van dit scenario." Crok stelde dat wetenschappers al rond 2017 publiekelijk twijfelden aan de plausibiliteit van RCP 8.5. Dat het scenario toch nog werd gebruikt in recente klimaatscenario’s noemt hij 'verbijsterend'.

Crok benadrukt dat ook Nederlandse instellingen, waaronder het KNMI het scenario veelvuldig gebruikten. Volgens hem heeft dit verstrekkende gevolgen voor klimaatbeleid, waterbeheer, landbouw en publieke beeldvorming. "Het KNMI had dit scenario al veel eerder moeten loslaten." Zijn grootste kritiek richt zich op de manier waarop extreme scenario’s volgens hem de publieke perceptie zijn gaan domineren: "De media gingen vooral met het rampscenario aan de haal."

'Scenario’s zijn geen voorspellingen'

Volgens KNMI-directeur Maarten van Aalst wordt de rol van scenario’s vaak verkeerd begrepen: "Scenario’s zijn niet bedoeld om te zeggen: dit is de toekomst." Van Aalst legt uit dat scenario’s bestaan om verschillende mogelijkheden voor de toekomst in kaart te brengen. Deze mogelijkheden bestaan uit de meest optimistische en de meest pessimistische uitkomst.

Van Aalst benadrukte dat het KNMI nooit heeft gezegd dat Nederland volledig moet sturen op het zwaarste scenario. "Wij hebben nooit gezegd: richt heel Nederland in op het hoogste scenario." Volgens hem hoort bij goed risicomanagement ook het rekening houden met ongunstige ontwikkelingen, zeker in een laaggelegen land als Nederland. "Als je een kerncentrale bouwt, wil je heel zeker weten dat bepaalde risico’s uitgesloten zijn."

Desalniettemin erkent Van Aalst dat het extreme emissiescenario inmiddels minder waarschijnlijk is geworden. Maar hij benadrukt dat daarmee het onderliggende klimaatvraagstuk niet verdwenen is. "Het feit dat het hoogste scenario minder waarschijnlijk is geworden, is goed nieuws. Maar het onderste scenario is óók minder waarschijnlijk geworden." Van Aalst legt uit dat ook het meest optimistische scenario, zeer beperkte opwarming ruim onder twee graden, steeds moeilijker haalbaar lijkt.

Focus op rampscenario’s

Waar Van Aalst vooral risico’s ziet die serieus genomen moeten worden, ziet Crok een debat dat volgens hem uit balans is geraakt door een voortdurende focus op rampscenario’s. Zwagermans is het met Crok eens: "Doemscenario’s zijn: wat is het ergste wat kan gebeuren? En wat wij hebben geleerd van Ira Helsloot, hoogleraar in het bestuur van veiligheid, is dat als je alles alleen maar op worst case scenario’s gaat sturen dan gaat het schip nooit de haven uit."

Benieuwd naar het volledige gesprek tussen Marianne Zwagerman, Rick van Velthuysen, wetenschapsjournalist Marcel Crok en KNMI-directeur Maarten van Aalst? Beluister dan nu de nieuwste aflevering van Op z’n Kop.