Joost Oomen: 'Dit is echt vragen om een toeslagenaffaire 2.0'

James Bond bestaat niet. Wat wel bestaat zijn twee Nederlandse geheime diensten, de MIVD en de AIVD, waarvan de bekendste van die twee hun hoofdkantoor in de minst James Bond-achtige plek ter wereld heeft: Zoetermeer. In Zoetermeer zitten ambtenaren achter computers en ambtenaren zijn, opgejaagd door onhaalbare targets en institutioneel racisme, regelmatig te gretig in hun werk. Dus is het belangrijk dat er goed toezicht is.

In de nieuwe inlichtingenwet moet die toezichthouder met 30% slinken. Gelukkig krijgen ze minder werk, want de toezichthouder mag straks geen geheugen meer hebben. Nieuwe aanvragen om bijvoorbeeld het hele internetverkeer van Zoetermeer af te tappen, mogen straks niet meer in het licht van een veel te invasieve tap in Aalsmeer of Zoeterwoude bekeken worden, zo’n aanvraag mag alleen getoetst worden aan de wet. En nou net die wet, biedt straks absurd ruime kaders.

Nu moeten de diensten vóór ze bij een digitale omgeving naar binnengaan om toestemming vragen, zie het als een huiszoekingsbevel. In de nieuwe wet mag de dienst zelf bepalen of ze naar binnen gaan, zelf bepalen waar en hoe lang ze rondkijken en pas als ze iets meenemen moeten ze vragen of dat mag. Alsof de politie op eigen initiatief een Zoetermeers rijtjeshuis binnenvalt, daar een keukenmes vindt en roept 'Zie je wel, we hadden gelijk, hier ligt een wapen!' Of nog erger, ze vinden alleen dessertlepels en geen toezichthouder zal ooit weten dat ze daar zijn geweest. Ondertussen is de voordeur wel gekraakt, die kan bij een Zoetermeers rijtjeshuis wel maar bij een digitale omgeving niet meer dicht, waardoor er ook allerlei ander volk naar binnen kan. Geen toezichthouder die meekijkt of zo’n verzwakking van onze digitale veiligheid nou echt nodig is. Deze bevoegdheid van de dienst geldt niet alleen bij een direct vermoeden, de geheime diensten mogen straks ook alvast, voor de zekerheid in een digitale omgeving inbreken. Alsof er de hele tijd iemand met zo’n krant met gaten in je huis zit, wachtend op een misstap van jou.

Nog veel zorgelijker is wat de diensten vervolgens met al die data mogen doen. In het nieuwe wetsvoorstel valt dit onder het kopje automatisering, het is gewoon AI. Ik weet niet of u zich de vorige keer herinnert dat de overheid met automatisering misstanden zocht? Die toeslagenaffaire had meerdere verscheurde gezinnen, meerdere faillissementen en de burn-out van Pieter Omtzigt tot gevolg. In het nieuwe wetsvoorstel staat niets om zo’n echec te voorkomen, want de diensten krijgen straks niet alleen toestemming om alle technische middelen die nu bestaan in te zetten, ook alles wat nog wordt uitgevonden. Zonder toezicht. Dit is echt vragen om een toeslagenaffaire 2.0.

Er valt nog veel meer rechtsstatelijk idioots te lezen in dit wetsvoorstel. Bijvoorbeeld dat bulkdata straks gedeeld mag worden met het buitenland, niet alleen staten maar ook bedrijven. Het is dus straks mogelijk om al het Zoetermeerse internetverkeer af te tappen, dat naar Amerika, met haar geschifte overheid, te sturen, maar ook naar Amerikaanse techbedrijven, die vervolgens hun AI gaan trainen met alle gegevens van de inwoners van Zoetermeer. En wat voor Zoetermeer geldt, geldt voor heel Nederland

Gelukkig is dit wetsvoorstel nog maar een voorstel, maar de kans is groot dat de wet wordt ingestemd. Deze wet heet namelijk de Wet Bescherming Nationale Veiligheid en er is geen Kamerlid dat daar tegen durft te stemmen. Een referendum heeft ook geen zin, in 2017 stemden we de sleepwet weg, die kwam er in 2018 toch. De paar voorbehouden die toen in de wet zijn gemaakt, zijn in deze nieuwe wet verdwenen. Er is een consultatie, waar je in kunt vullen wat je eng vindt aan deze wet. Maar onze zorgen, daar zijn de diensten dan weer niet in geïnteresseerd.