Hoe kan een klimaatactivistische rechter uitspraken doen in klimaatzaken?
- Nieuws
- Hoe kan een klimaatactivistische rechter uitspraken doen in klimaatzaken?
Een rechter die uitspraken doet in klimaatzaken, maar in zijn vrije tijd ook klimaatactivist is: kan dat? In de nieuwste aflevering van Op z’n Kop! bespreken Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen samen met Andreas Kinneging, hoogleraar rechtsfilosofie aan de Universiteit Leiden, deze week een fundamentele vraag: is de Nederlandse rechter nog wel onpartijdig?
De aanleiding voor het gesprek is een rechter die zich openlijk profileert als klimaatactivist en toch uitspraken doet in rechtszaken over klimaat en stikstof. Vorige week oordeelde hij nog dat de Nederlandse staat onvoldoende zou doen om Bonaire te beschermen tegen klimaatverandering. Dezelfde rechter veroordeelde vorig jaar de Nederlandse staat in een stikstofzaak van Greenpeace en legde zelfs een dwangsom op. In beide rechtszaken gebruikte deze rechter bovendien stukken van Greenpeace om zijn vonnis te onderbouwen. Hoe kan dit in Nederland? En wat kunnen wij hieraan doen?
#226 - OP Z'N KOP! Nederland op slot: is de rechtsstaat gekaapt door klimaatactivisten? - Op z’n Kop!
Klimaatactivist en rechter
"Recent was er weer een uitspraak, die ging over Bonaire. Bonaire zal helemaal overstroomd worden", vertelt Zwagerman, "en dat zouden wij in Nederland dan meer aan moeten doen." Zwagerman kreeg een tip van een van haar luisteraars dat de rechter die de Nederlandse staat veroordeelde, al vaker dergelijke uitspraken had gedaan. "Een luisteraar zei: ‘Joh Marianne, wist jij dat dat dezelfde rechter was als bij de Greenpeace-zaak?'" Zwagerman sloeg hierop aan: "Dan ga ik eens even lekker speuren wat ik van zo’n man kan vinden op zijn Facebook en zijn LinkedIn." Wat ze daar aantrof liet haar behoorlijk schrikken. "Op LinkedIn kwam ik in ieder geval allerlei klimaatactivistische berichten tegen."
Rechter moet onafhankelijk en onpartijdig zijn
"Van een rechter eisen we niet alleen onafhankelijkheid, maar ook dat hij iedere schijn van partijdigheid vermijdt", vertelt Andreas Kinneging, hoogleraar rechtsfilosofie aan de Universiteit Leiden. "Dat staat allemaal in diverse wetten beschreven", legt hij uit, "dus dat staat als een paal boven water."
"Vrouwe Justitia, de rechter, moet boven de partijen staan", aldus Kinneging. "Als bekend wordt dat de rechter partijdig is, dan ondermijnt hij zijn eigen gezag. En dan hebben we als rechtsstaat toch echt een probleem. Want ja, als je niet meer op de rechter kunt vertrouwen…"
Kinneging maakt zich zorgen over de casus die Zwagerman heeft aangedragen. "Als ik het allemaal goed begrijp van Marianne, dan is hier toch inderdaad duidelijk sprake van een schijn van partijdigheid." Kinneging benadrukt dat het eenvoudig voorkomen had kunnen worden dat deze rechter uitspraak doet in zaken over klimaat en stikstof. "Je moet bij het minste of geringste je laten verschonen." Kinneging legt uit wat dat betekent: "Dat wil zeggen: je moet tegen je collega zeggen: 'Ik kan deze zaak niet doen, want dit en dat is het geval.'"
Om deze inhoud te tonen moet je toestemming geven voor social media cookies.
Trias politica uit balans
Wat hier zichtbaar wordt, is volgens Kinneging geen incident, maar een structureel probleem dat teruggaat tot de jaren zestig en zeventig en sinds de jaren negentig in een stroomversnelling is geraakt. "Toen hebben ze een nieuw begrip bedacht, namelijk het populisme", vertelt Kinneging. "Dat zou dan een bedreiging zijn van de democratie en daar moesten we eigenlijk iets aan doen."
De rechterlijke macht heeft volgens Kinneging in dit proces steeds meer ruimte gekregen om politieke besluiten te corrigeren, bij te sturen of zelfs te blokkeren.Daarnaast is er volgens Kinneging nog een groot probleem: wetten die belangenorganisaties toestaan om namens ‘het algemeen belang’ een rechtszaak aan te spannen tegen de staat. "Het gaat in feite om twee wetsartikelen. Eentje uit het burgerlijk recht, het burgerlijk procesrecht."
Hij ziet een situatie ontstaan waarin een kleine, goed georganiseerde groep activisten via de rechter kan afdwingen wat politiek niet (meer) haalbaar is. "Laat me heel helder zijn", zegt Kinneging, "als wetgever kan je hier onmiddellijk een einde aan maken." En volgens Kinneging zou dat dan ook moeten: "Die wetsartikelen moeten er gewoon weer uit."
Kenbaar maken
"Ik heb een concreet voorstel", vertelt Kinneging. "Want we zeggen nu allemaal wel, en we weten dat ook wel zo ongeveer, dat er een disbalans zit in die rechterlijke macht." Volgens Kinneging zijn er te veel mensen lid van dezelfde politieke partijen of hebben ze dezelfde ideologie. "Maar eigenlijk weten we het niet", legt Kinneging uit. "We hebben in Nederland een merkwaardig hybride systeem. Aan de ene kant zeggen we: ja, rechters moeten ook gewoon burgers zijn met politieke voorkeuren, en ze moeten zelfs politieke functies kunnen uitoefenen, bijvoorbeeld in de gemeenteraad. Maar aan de andere kant houden we strikt vast aan het idee dat, zodra ze de toga aan hebben, ze onafhankelijk zijn."
Dit idee is volgens Kinneging achterhaald. "Dat is flauwekul en daar moeten we vanaf. Daarom lijkt het me belangrijk dat we kiezen. Of we zeggen: rechters moeten ten principale niet politiek actief zijn. Dus ook geen lid zijn van een politieke partij en zich niet met de politiek bemoeien. Of we maken een openbaar register waarin alle rechters aangeven van welke partij ze lid zijn."
Gerelateerd
