Religie en oorlog: 'Het is niet religie zelf'

"We hebben de neiging om religie te bagatelliseren op het moment dat het in conflictsituaties naar boven komt", zegt Van Liere. "Dan denken we: het speelt niet zo’n grote rol en daarmee gaan we voorbij aan de taal en de betekenis die religieuze mensen zelf aan zo’n conflict geven." 

Aan de andere kant slaan we volgens hem juist door. "Na 9/11 is vooral ons perspectief op de islam gevormd. Islamitisch geweld had in die benadering eigenlijk maar één oorzaak: de islam zelf." 

Gemeenschap en bedreiging

Volgens Van Liere komt geweld zelden voort uit religieuze leerstellingen op zichzelf. Het ontstaat wanneer een gemeenschap zich bedreigd voelt en geweld moreel gaat rechtvaardigen. Religie biedt dan taal, symbolen en verhalen om dat geweld betekenis te geven.

Daarom is het volgens de reliegiewetenschapper belangrijk om religie niet als automatische oorzaak van geweld te zien, maar te kijken naar de andere factoren en de sociale dynamiek binnen geloofsgemeenschappen. 

Overschatten en onderschatten

Volgens Van Liere denken we bij religieus geweld onterecht vaak aan geweld van mensen die zich als islamitisch identificeren. "We overschatten religie als het om moslims gaat en we onderschatten haar rol wanneer het om christelijke contexten gaat. 

"Op het moment dat het over christelijk conflict gaat, wat we vooral in Europa en Oost-Europa hebben gezien, maar ook in Nederland en de Verenigde Staten, dan zien we dat minder snel als religieus probleem." 

Trump als messias 

Tegelijkertijd ziet hij dat het christendom de afgelopen jaren een meer conservatieve variant heeft ontwikkeld. "Het christendom is verrechtst. Mensen identificeren zich nadrukkelijk als christen aan de rechterkant van het politieke spectrum. 

Die verwevenheid van religie en politiek is vooral zichtbaar in de Verenigde Staten. Een deel van de 'evangelicals' schaart zich nadrukkelijk achter Donald Trump, die door sommigen wordt gezien als een instrument in Gods plan. 

Morele bezwaren tegen zijn persoonlijke gedrag wegen daardoor minder zwaar. Religieuze taal en symboliek legitimeren zo politieke keuzes en versterken het gevoel dat er sprake is van een existentiële strijd.