Vooroordelen door je accent: 'Als je Groninger bent, doe je helemaal niks goed'

In onze rubriek het college neemt een deskundige ons aan de hand en dompelen we ons onder in een specifiek thema. Dit keer deelt senior onderzoeker aan het Meertens Instituut Stef Grondelaers zijn kennis over accenten. Hij is sociolinguïst, wat inhoudt dat je onderzoek doet naar taal en maatschappij. Die fascinatie begon bij hem al op jonge leeftijd. De Belgische onderzoeker is kind van twee docenten Nederlands. "Ik sprak netjes naar Belgische normen en je kan je voorstellen hoe populair ik mij maakte in een midden Limburgse gemeente. (...) Ik werd bekakt, afstandelijk en neerbuigend gevonden." 

Waarom Groningen altijd achterstaat

Wat Grondelaers overkwam, bleek geen uitzondering. "In alle Europese landen heb je eenzelfde structuur van vooroordelen", legt hij uit. Er is één streek waar de standaardtaal is ontstaan, deze wordt als 'goed' beschouwd. In Nederland is dat dus de Randstad. "Dan word je over het algemeen intelligent, competent, hoogopgeleid en rijk gevonden", legt hij uit. In Haarlem wordt volgens Nederlanders het mooist gepraat. 

En als je 'mooi' praat word je ook serieuzer genomen. "Als je Groninger bent, doe je helemaal niks goed", zegt Grondelaers. "Je wordt stug gevonden en als verschrikkelijk dom gezien." Dat laatste geldt ook voor Limburgers, al zien mensen hen wel weer als aardig en benaderbaar. Dit soort vooroordelen werken daadwerkelijk nadeling in je leven. "Door bepaalde tongvallen word je minder betrouwbaar en aardig geacht en is ook de kans op een geslaagde date kleiner." 

Het zijn niet enkel de mensen van buitenaf die dit onderbuikgevoel hebben. "Groningers en Limburgers zijn het grotendeels eens met de vooroordelen over hun eigen accent", zegt Grondelaers. Het spreken van een dialect wordt wél als leuk gezien, maar zodra de tongval verweven zit in de standaardtaal, heeft dit een negatieve lading. "Mensen weten precies wat prestige heeft in een land en wat niet", legt hij uit. 

Marrokaans versus Goois

Dat die vooroordelen niet onschuldig zijn, bleek uit een onderzoek van Grondelaers. In verschillende scenario's onderzocht hij hoe mensen reageerden op een Marokkaanse stem en op een Randstedelijke stem. Beide personen belde de fietsenmaker en vroegen of hij het slot wilde openmaken omdat ze hun fietssleutel waren verloren. "De Marokkaan moest bewijzen dat de fiets van hem was. De Gooise jongen mocht meteen langskomen en de fiets laten openmaken", vertelt hij.

Ook op de woningmarkt kreeg de Gooise jongen een streepje voor. Na een telefoontje voor een bezichtiging mocht hij meteen langskomen terwijl dit bij de Marrokkaanse man zo lang mogelijk werd uitgesteld. Er was geen twijfel mogelijk over hoe het accent beïnvloedt hoe iemand wordt behandeld. "We hadden twee dagen uitgetrokken voor het onderzoek maar hadden in de middag al voldoende materiaal." 

Tolerantie

"Nederland is een vrij politiek correct land", stelt hij. "Maar als je een beetje dieper gaat vragen over accenten, dan tref je een beerput en een onderbuik aan die niet leuk is." Tegelijkertijd ziet hij wel hoe er een verschuiving plaatsvindt in Nederland. Inmiddels is het prima als nieuwslezers een lichte tongval hebben. Dat is anders dan in Vlaanderen, daar zijn ze nog een stuk conservatiever. "Je hebt een vijftigtal nieuwslezers die de Vlaamse standaardtaal spreken. Alleen verder spreekt niemand dat. (...) Je krijgt een gek soort paradox. Iedereen bemint een taal die niemand spreekt en iedereen haat de taal die iedereen spreekt." 

Hij ziet hoe de trend aan het veranderen is, en mensen in Nederland de verschillende accenten positiever benaderen. "Een accent is het beste van twee werelden. Aan de ene kant toont het je regionale afkomst, en aan de andere kant gaat het goed samen met de standaardtaal. Het is een inkleuring", vindt Grondelaers dan ook.