Slimme deurbellen vormen een 'surveillancestaat'

Volgens onderzoeksbureau Multiscope hadden 1,6 miljoen huishoudens in 2024 een slimme deurbel. Dit doen mensen voor gemak, efficiëntie of hun veiligheid. Maar wat nou als dat gevoel van veiligheid ten koste gaat van de privacy van anderen? "Een slimme deurbel mag jouw privébezit filmen, maar in 90 procent van de gevallen filmt het ook de publieke ruimte", vertelt journalist Tom Grosfeld van De Groene Amsterdammer, die onderzoek deed naar dit onderwerp.

Opsporing 

De slimme deurbellen helpen de politie steeds vaker om criminelen op te sporen. Zo'n 350.000 mensen met zo'n bel hebben die vrijwillig opgegeven bij het Camera in Beeld-register van de politie, waardoor beelden opgevraagd kunnen worden als bijvoorbeeld een dader op de vlucht is. "Ik zou verwachten dat de politie daar dan terughoudend in is, omdat je niet zomaar de publieke ruimte mag filmen", aldus Grosfeld. "Toch gebruiken ze die beelden wel, zonder dat er een democratisch proces verlopen is om toestemming voor het filmen te krijgen."

De politie mag dus wel beelden opvragen, maar burgers mogen de publieke ruimte eigenlijk niet filmen. "Maar daar wordt niet op gehandhaafd, omdat er te weinig capaciteit voor is", vertelt Grosfeld. "Het is een grijs gebied waar de politie heel gretig gebruik van maakt."

Privacy

Daarnaast kun je je afvragen of het ethisch is, volgens Marjolein Lanzing, universiteitsdocent techniekfilosofie aan de UvA. "Zeker als je je buren niet informeert over het feit dat je een camera hebt opgehangen. Je filmt namelijk niet alleen mensen die voorbijlopen, maar misschien ook gesprekken van buren, iemand die in zijn pyjama voorbijloopt of iemand die dronken thuiskomt."

Als individu kan je denken: wat maakt het nou uit dat ik een klein stukje van de stoep film? Maar collectief gezien, alle camera's bij elkaar, vormen een surveillance-infrastructuur, volgens Lanzing. "Er is geen toezicht of democratische controle op deze infrastructuur. Achter die deurbellen zitten ook nog eens big techbedrijven zoals Amazon, wat uit de Verenigde Staten komt."

Normalisering

Het gevoel van onveiligheid neemt toe, terwijl er de afgelopen decennia minder woninginbraken en moorden zijn geweest. "Techbedrijven spelen daar ook wel een rol in, omdat zij een narratief creëren dat zo'n camera nodig is om je huis te beveiligen", zegt Grosfeld. "En als je buren het allemaal doen, wil jij er ook in mee en wordt het dus genormaliseerd en geïntegreerd", aldus Lanzing. 

Volgens Grosfeld gaat het niet alleen om de deurbellen, maar ook om uitvindingen zoals de Meta-bril: een AI-bril met ingebouwde camera. "Die zijn misschien nog wel indringender", zegt hij. "Ze kunnen mensen overal filmen, ook op een strand of in een park." Hij zit dit wel als een soort kantelpunt. "Gaan we dit als maatschappij accepteren? Of gaan er nu duidelijke grenzen gesteld worden?"

Seksisme en racisme

En al deze surveillance gadgets hebben nog een ander gevaar. "Drie keer raden wie daarbij écht de klos zijn: vrouwen", aldus Lanzing. "Het stiekem filmen van vrouwen, stalking, huiselijk geweld en vrouwen onder de duim houden. Dat is ook waar dit soort apparatuur voor wordt ingezet." Ook noemt ze dat minderheden in een straat de klos kunnen zijn. "Dan kan je er ook vaker uitgepikt worden door al bestaande vooroordelen in jouw buurt. Wat verdacht is, is sociaal geconstrueerd."