Elena's voorouder was slavenhouder: 'Hoe verdwijnt zo’n verhaal?'

Geheel toevallig kwam Elena erachter dat haar voorouder een slavenhouder was. Ze onderzocht de familiegeschiedenis van haar oma, omdat haar gedachten maar uit bleven gaan naar haar verdwenen opa. "Toen bleek dat haar overgrootvader, Theodore Bray, naar Suriname was gegaan om daar carrière te maken en te beginnen op een plantage als blankofficier. Later is hij ook eigenaar geworden van plantage Spieringshoek (een koffieplantage in CommeWijne in Suriname)", vertelt Elena Beelaerts van Blokland. 

Pijnlijk en onvoorstelbaar

Ze schreef haar boek vanuit de vraag 'Hoe kan zo’n verhaal verdwijnen?' "Ik wilde niet alleen weten hoe je met jezelf kan leven als je mensen in slavernij houdt, maar ook hoe ik me daar nu toe moet verhouden. Het feit dat dit verhaal in mijn familie verdwenen is, zegt misschien ook wel iets over hoe het in heel Nederland verdwenen is. Het is misschien wel te pijnlijk en te onvoorstelbaar dat dit driehonderd jaar lang de realiteit is geweest", aldus Beelaerts van Blokland.

Van haar familie kreeg ze wisselende reacties, want sommigen hebben er moeite mee om het erover te hebben. "De slavernij voelt toch ver weg, moet je dat nou wel oprakelen? En ook het gevoel: denk jij dat je beter bent, nu je dit gaat uitzoeken? Moet ik me dan nu schuldig voelen?" Beelaerts van Blokland denkt dat het niet gaat om je ‘schuldig voelen’. Ze heeft wel een gevoel van schaamte gehad toen ze zich realiseerde hoe weinig ze wist. "Ik moest meer informatie hebben, dan kan je zelf gaan nadenken."

Confrontatie

Dit was alleen niet haar eerste reactie. Ze voelde in eerste instantie een gevoel van weerstand, voornamelijk toen ze erachter kwam dat haar betovergrootvader Theodore óók tekende, net als zij. "Ik wilde er helemaal niks mee te maken hebben, ik wilde er ook niet medeplichtig aan zijn. Maar toen het echt mijn leven binnenkwam, wilde ik het helemaal doorgronden, begrijpen en er iets mee doen."

Ook toen het einde van de slavernij in beeld kwam, week Theodore niet af van zijn gedachtegoed. "In de wet was vastgelegd dat Afrikanen geen mensen waren, maar dieren. Ik had gehoopt dat hij na de afschaffing van de slavernij tot inkeer zou komen, dat klinkt logisch om te doen. Maar toch bleef hij overtuigd van de minderwaardigheid, van een ander 'ras', wat helemaal niet bestaat", zegt Beelaerts van Blokland.

Familiegeschiedenis

Toen het boek Ach Freule verscheen, kwam Destin den Hertog erachter dat zijn familie afstamt van de tot slaafgemaakten op de plantage van de voorouder van Elena. Hij stuurde Elena een appje en ze spraken meteen af om in gesprek te gaan. "Je realiseert je op zo'n moment dat je familiegeschiedenis in jullie beiden zit en dat dat hier samenkomt. Achteraf stuurde Destin mij: 'Het resultaat van dit gesprek deed er eigenlijk niet toe, het móest gewoon gevoerd worden.'"

Ze besloten samen om een voorstelling te maken: Slavenhouder in mijn familie, die aan de hand van de tekeningen van Theodore het dagelijkse leven op de plantage weergeeft. Deze ging vorige week in première in het Bijlmer Parktheater en deze zaterdag zijn ze in de bibliotheek in Amstelveen.