Nieuw onderzoek NIOD: Seksueel geweld in Nederlandse interneringskampen

Vernederingen en wraakzucht 

Vrouwen die relaties met Duitsers hadden, NSB-lid waren, of verdacht werden van NSB-sympathieën, zaten na de oorlog soms maanden of langer opgesloten in interneringskampen in afwachting van hun proces. "De kampen waren overvol en er heerste een soort wetteloosheid", aldus Piersma. Vrouwen werden gedwongen om naakt te paraderen en hun hele lichaam werd op gezette tijden hardhandig kaalgeschoren. Ook werden regelmatig vrouwen verkracht, soms in ruil voor valse beloftes over vrijlating.  

Het past in een naoorlogs patroon van wraakzucht voor wat deze vrouwen in de oorlog met hun lichamen hadden gedaan. "Het idee was: vrouwen die met Duitse mannen gingen, hadden hun lichaam onvaderlands gegeven", legt Piersma uit. "We waren bevrijd en we moesten toen onze nationale trots herstellen." Men wilde de vijand vernederen en de gekrenkte mannelijkheid van de Nederlander moest hersteld worden. Tegen de vrouwen werd gezegd: "Je zal weten dat je het met een SS'er hebt gedaan, jij met je SS-kind." Dat waren de motieven om vrouwen te verkrachten, dan wel te vernederen volgens Piersma. Iets wat veel vaker in oorlogstijd gebeurt tussen landen, maar in dit geval dus ook binnen de Nederlandse bevolking: "oorlog en seksueel geweld gaan altijd samen, maar dat is slechts een verklaring, die verder niks goedpraat." 

De verslagen van Van Schilfgaarde 

In de jaren vijftig sprak politie-inspecteur Van Schilfgaarde tweehonderd geïnterneerde vrouwen, die slachtoffer of getuige waren geweest van seksueel geweld. Zij tekende alles op, in een tijd dat er heel weinig begrip was voor deze vrouwen. Er werd toch al snel gedacht: "Heeft ze het niet aan zichzelf te danken?", stelt Piersma. "Doordat vrouwen verkracht werden in ruil voor valse beloftes, werd er een hele onveilige situatie gecreëerd voor de vrouwen."  

In 1950, na jaren van geruchten over de omstandigheden in de kampen, kwam er uiteindelijk een onderzoek. Maar hoofdonderzoeker baron van Tuyll van Serooskerken las geen van de verslagen van Van Schilfgaarde en schreef in zijn rapport: "Van het verkrachten van vrouwen is niets gebleken." Daarbij benadrukte hij dat seksueel geweld niet uitgesloten kon worden, maar dat er geen bewijs was, aangezien "vrouwen die daarvan slachtoffer waren geworden, geen verklaring wilden afleggen."  

Waarom de baron niets deed met die verslagen, is niet bekend. "Het is verleidelijk om te spreken van een doofpot, maar er is geen duidelijke verklaring", zegt Piersma. "Vermoedelijk hangt de geheimhouding samen met de bestuurscultuur van destijds. Er was ook schaamte over gedetailleerde verslagen van vernedering en verkrachting." In een periode van herstel waren deze misstanden een heel onwelkome boodschap. "Vrouwen moesten het voorbeeld zijn, het land opbouwen en verontschuldigend zijn over de mannen die te werk gesteld waren geweest", aldus Piersma. 

In gesprek blijven 

Dit nieuwe onderzoek vestigt de aandacht op het seksuele geweld tegen deze vrouwen, maar volgens Piersma is er behoefte aan nog veel meer onderzoek. "Nu is er even ophef over, maar deze verdwijnt vaak ook net zo hard weer. We moeten erover in gesprek blijven en het niet in een soort stoffige uithoek van onze collectieve herinnering laten belanden."

 ____ 

Heb je zelf te maken gehad met seksueel onwenselijk contact en wil je daarover praten? Het Centrum Seksueel Geweld kan je helpen. Je kunt gratis en anoniem met ze bellen en chatten. Bel 0800 0188 of ga naar centrumseksueelgeweld.nl.