Mary Shelley, bedenker Frankenstein, 175 jaar dood: schreef 'ontzettend rijke roman' als 18-jarige

Mary Shelley bedacht Frankenstein als jonge vrouw van 18 jaar, in de zomer van 1816. Twee jaar later publiceerde ze haar roman, het verhaal over wetenschapper Viktor Frankenstein en zijn creatie: een levend wezen gevormd uit de ledematen van overledenen en tot leven gebracht door Viktor. Het resultaat wekt afschuw. Viktor stoot het wezen af, straft hem en verlaat hem, en Frankenstein zoekt wraak. Het boek wordt erkend als één van de belangrijkste werken in de gotische literatuur, en als de allereerste sciencefictionroman. 

Ouder en kind, schepper en geschapene

De band tussen ouder en kind – of zoals in Frankenstein, tussen schepper en geschapene – is een centraal thema in Shelley’s werk én leven. Shelley had een ingewikkelde relatie met haar eigen vader, vertelt Eekhout. Als kind van een anarchistische politieke filosoof en een feministische schrijfster, werden Shelley hoge verwachtingen gesteld. Haar moeder overleed in het kraambed, en haar vader was volgens Eekhout rigoureus en streng voor haar. 

Eekhout ziet deze druk, en de angst voor teleurstelling en afwijzing terugkomen in Shelley’s roman Frankenstein, maar nóg duidelijker in Guillermo del Toro’s recente interpretatie hiervan. De film Frankenstein is misschien nog wel autobiografischer dan de roman, aldus Eekhout. Dit zit hem vooral in de ingewikkelde relatie tussen Viktor Frankenstein en zijn eigen vader, en het vroege overlijden van Viktors eigen moeder. 

Volgens Eekhout laat de film de verschillende aspecten van Frankenstein goed zien. "Het wezen heeft in eerste instantie een heel zachtmoedig karakter, waardoor je het eigenlijk niet eens een monster kan noemen. Het is meer een monster geworden door de omgeving, door hoe het behandeld is en door de afwijzing."

Frankenstein als sociale kritiek 

De afwijzing is één van de belangrijkste sociaal-maatschappelijke thema’s van het verhaal van Frankenstein, vertelt Eekhout. "Als je als samenleving iemand, of een bepaalde bevolkingsgroep uitsluit, kan dat zorgen dat die groep of persoon juist hetgeen gaat doen waar jij bang voor bent, of zich gaat gedragen naar wat er van hen wordt verwacht." 

Of Shelley dit alles bewust in het boek heeft gestopt, is lastig in te schatten. Wel weet Eekhout dat Mary Shelley, als kind van haar ouders, politiek en sociaal zeer geëngageerd was. Frankenstein, vertelt ze, is een "verhaal wat heel veel verhalen in zich heeft." Een sociaal-politieke roman, een horror-roman, één van de allereerste gothic romans. Een verhaal over vader en kind zijn, dat 'ontzettend veel vragen stelt' Kortom, een "ontzettend rijke roman" uit de pen van een 18-jarige – best spectaculair, aldus Eekhout.