Schrijver Cees Nooteboom: wereldreiziger die 'genoot van de haringkar'

Nederlander of Europeaan?

"Hij kon enorm genieten van de haringkar op de brug en van de bezoekjes aan de groenteman op de hoek. Want dat was echt Nederlands, en dan voelde hij hier zich ook wel thuis." En de Nederlandse taal was cruciaal, want "dat is de taal waarin hij schreef, en de taal waaraan hij vormgaf." Maar toch: schrijver Cees Nooteboom was toch nooit helemaal, of beter gezegd, niet alleen maar Nederlander. "Aan de ene kant was hij heel Nederlands, aan de andere kant echt een Europeaan in hart en ziel." Zijn Europese antennes, zag Dijkgraaf, had hij altijd uitstaan. Met een "neus voor wat er gebeurde in Europa" was hij altijd dáár voor de cruciale momenten, zoals de val van de Berlijnse muur.  

Zijn reislust blijkt ook uit zijn oeuvre. Naast zijn dichterschap en andere korte verhalen zijn de literaire reisverhalen van Nooteboom een groot deel van zijn nalatenschap. "Hij heeft de hele wereld bereisd, en niet alleen Europa. Hij ging ook naar Suriname, naar Thailand, Japan en Mandalay, en in al deze landen ging weer een ander vakje open, naar weer een ander taalgebruik dat daarbij hoorde", zag Dijkgraaf. 

Erkenning

Wat maakte Cees Nooteboom zo goed? Volgens Dijkgraaf was dat het vermogen tot observeren en het vinden van woorden die niemand anders eigenlijk kon vinden. Toen zijn cactussen in Menorca in bloei stonden, gaf hij daar de volgende woorden aan: "Ze zien eruit alsof ze een overwinning behaald hebben en vreemd genoeg alsof ze het liefst vandaag nog willen trouwen. Maar met wie is niet duidelijk." Heel bijzonder, volgens Dijkgraaf: de unieke stem van Nooteboom. 

Hoewel Nooteboom vrijwel álle grote Nederlandse prijzen heeft gewonnen, van de P.C. Hooftprijs tot de Christiaan Huygensprijs, vond hij toch dat hij niet genoeg erkenning kreeg in ons land. Nederland keek, volgens hem, "altijd naar binnen, en dat kwetste hem wel." En nee, dat wilde hij niet uitleggen, zichzelf niet "psychologiseren." Hij wilde gewoon mopperen, vertelt Dijkgraaf uit ervaring. 

Kerstdiners

Al kreeg Nooteboom in zijn eigen beleving niet de erkenning die hij verdiende, zal hij in Nederland toch heel veel achterlaten, meent Dijkgraaf. Zijn 'gewone verhalen', zoals ’s Nachts Komen de Vossen, bijvoorbeeld. Maar natuurlijk ook zijn poëzie. Dijkgraaf zal zelf de kerstdiners missen. Dat was "altijd een feest: hij ging dan van het ene verhaal in het andere verhaal", vertelt Dijkgraaf. "Hij sprak  over literatuur en schrijvers. En over waar het eigenlijk om gaat als je het over literatuur hebt. Want literatuur gaat over leven, en het leven gaat in zekere zin ook over literatuur. En dat kon hij magnifiek verwoorden."