De geuren van vroeger: welke worden erkend als Fries erfgoed?

'Geurerfgoed' is een opkomende term, vertelt Leemans. "Het begint te gisten en Nederland loopt hierin best wel voorop." In 2024 diende de BBB opeens een motie in om de geuren en geluiden van het Friese platteland op de erfgoedagenda te zetten. "Dat is al weleens eerder gebeurd in Frankrijk, maar voor de rest is het nog een hele nieuwe beweging", zegt Leemans. 

De geur van de paardenstal en Fryske dúmkes

Mensen zijn zich vaak niet bewust van geuren, terwijl ze wel degelijk belangrijk zijn voor het dagelijks leven en identiteitsvorming, vertelt Leemans. Geurstoffen, -landschappen en -gebruiken die uniek zijn, of waar mensen een bepaalde waarde aan hechten, komen in aanmerking voor de erfgoedagenda. Bijvoorbeeld de geur van een varkens- of paardenstal, de geur van Fryske dúmkes, de Waddenzee of van net gemaaid hooiland. 

"Het leuke van geuronderzoek is dat je van alle markten een beetje thuis moet zijn", vertelt Leemans. Zo kan je geuronderzoek scheikundig aanpakken, maar bijvoorbeeld ook geurwandelingen organiseren of vragenlijsten uitdelen. Leemans gaat ook met mensen de archieven in, voor historisch onderzoek. "De Fryske Akademy werkt met ons mee, die hebben heel veel collecties. Veel gedigitaliseerde literaire teksten, waar heel veel geuren in voorkomen." De geur van hooi- en grasland wordt hierin veel benoemd. Voor voorjaarsgeur gebruiken Friezen het woord 'maaitijdsrook'. "Als er woorden voor zijn, betekent het dat het belangrijke geuren zijn geweest", zegt Leemans.