Umberto Eco tien jaar dood: waarschuwde voor fascisme, bestreed het met lach

Humor als wapen

Eco werd geboren in 1932 geboren in Mussolini’s Italië: een periode gekenmerkt door "inktzwart en heel heftig fascisme." Volgens journalist en Eco-liefhebber Joyce Roodnat zie je dit terug in al zijn werk. Vooral zijn laatste boek was volgens Roodnat een waarschuwing voor zijn kleinkinderen: "let op, blijf waakzaam: fascisme kan in andere vormen terugkomen." 

Volgens Eco stond binnen een fascistische maatschappij maar één wapen ter beschikking: humor, aldus Roodnat. "Voor Eco was humor heel gevaarlijk voor macht en autoriteit. We moeten blijven lachen. Je hebt ook mensen die zeggen dat we er met alleen lachen niet komen. Nee, maar zonder lachen komen we er helemaal niet", vat Roodnat Eco’s filosofie samen.

Populaire cultuur als lens

Eco’s boeken waren, naast een waarschuwing, ook een "inkijk in een bepaald tijdsbeeld, van een bepaalde eeuw, of een periode." Hij wilde de tijd waarover hij schreef, en waarin hij leefde, écht begrijpen, zag Roodnat.  "Een tijd begrijpen doe je aan de hand van de populaire cultuur van dat moment." Eco citeerde hele passages uit James Bond, maar had zich voor zijn werk ook bekend gemaakt met bijvoorbeeld populaire restaurantjes uit het Parijs van de 19e eeuw. Als hij schreef deed hij zijn huiswerk grondig; hij dook in de tijd. "Je kan erop vertrouwen dat het allemaal klopt wat je leest, van recepten tot plattegronden, van gedrag tot kleding: het klopt allemaal", aldus Roodnat. 

Dus, wat heeft Eco, 10 jaar na zijn dood, achtergelaten? Volgens Roodnat "zijn ouvre en het plezier dat we hebben als we lezen. En de lach natuurlijk. De lach blijft." Eco overleed in 2016 op 84-jarige leeftijd in Milaan.