Kunnen de demonstraties in Iran tot de val van het regime leiden?

Matin Abassi, PvdA-raadslid in Haarlem, vluchtte op zijn achtste met zijn ouders uit Iran. Hij had voor het laatst aan het begin van de week contact gehad met zijn nicht in het land. Zij had toen hoop dat de demonstraties iets zouden veranderen in het land. Nadat contact lukte, konden Abassi en zijn ouders niet meer met andere familieleden spreken.

Of zijn nicht, of andere familieleden meededen aan de demonstraties, weet hij niet. "Wat ik wel zie, is dat het aantal mensen dat de straat opgaat elke dag groeit. Mensen binnen mijn familie hebben zich al vaker uitgesproken tegen het regime. Het zou mij niets verbazen als ze de straat op zijn gegaan, of dat gaan doen."

Angst

Voor familie in Nederland is demonstreren een beangstigend idee, vertelt Abassi. "Je weet wat ze kan overkomen. Je weet hoe het regime reageert. Er wordt met scherp op de demonstranten geschoten."

Abassi denkt niet dat zijn familie in Iran angst heeft. "De situatie begint nu zo uitzichtloos te worden. De mensen hebben het economisch en sociaal zo moeilijk. Het leven in Iran is in de afgelopen jaren zoveel slechter geworden dan wat het al was", legt hij uit. "Ik proef niet zoveel angst meer bij ze, maar meer hoop en strijd om eindelijk een keer verandering teweeg te brengen."

Maar naast Abassi's angst leeft er ook hoop. "De hoeveelheid mensen die nu de straat opgaat, begint zo te groeien dat er misschien nu, na zoveel jaren repressie, verandering komt."

Reza Pahlavi

De voormalig kroonprins van Iran, Reza Pahlavi, heeft vanuit zijn ballingschap in de VS de protesten verder aangejaagd. De zoon van de laatste Iraanse sjah riep op social media op om steden te bezetten. "Het is belangrijk om te melden dat hij niet de enige oppositie is. Er zijn mensen binnen Iran en buiten Iran die dat doen. Hij is leider van een van de groepen."

Maar of Pahlavi het antwoord is? "Hij heeft wel aanhang binnen en buiten Iran. Maar er is ook een grote groep die hem niet steunt", zegt Abassi. "Hij is de zoon van de verdreven sjah en de verdreven sjah was ook gewoon een alleenheerser en dictator."

Onder de heerschappij van de sjah werden politieke tegenstanders opgepakt, vervolgd of geëxecuteerd. "Dat is niet vergeten."

Alternatieven

Aan de andere kant zijn er volgens Abassi weinig alternatieven. "In Iran zijn er wel bepaalde personen die zich hebben uitgesproken tegen het regime. Een van de bekendste is de Nobelprijswinnares van een paar jaar geleden, Narges Mohammadi. Alleen is zij niet echt een politicus. Zij is meer een mensenrechtenactivist. Je hebt ook de mensenrechtenadvocaat Nasrin Sotoudeh, die zich regelmatig opwerpt als verdediger van mensenrechten."

Het zijn echter geen leiders van een politieke partij. Maar, zegt Abassi, hij ziet liever dat soort mensen de oppositie leiden dan Pahlavi. "Zij zijn in Iran. Ik zie liever dat zij een leidende rol oppakken dan iemand die al 47 à 48 jaar buiten Iran woont en een behoorlijke historie met zich meedraagt."

Val van regime

"Als mensen de straat opgaan, ben ik hoopvol. Maar wat het nu anders maakt, is dat er een Amerikaanse president is die gedreigd heeft om direct in te grijpen. Dat zou verandering teweeg kunnen brengen", zegt Abassi. "Ik weet niet of dat de juiste manier is, maar het zou kunnen."

Ook ziet Abassi dat Iraniërs steeds vaker de straat opgaan. "Vorige protesten waren in 2022, die daarvoor waren 2019, die daarvoor waren 2017. Om de twee à drie jaar gaan mensen de straat op. Op een gegeven moment kan het regime niet meer met zoveel repressie reageren." Volgens hem raakt het regime dan ook uitgeput. "Dus ik heb hoop dat mensen nu, met de zoveelste keer dat ze de straat opgaan, ervoor zorgen dat de Islamitische Republiek eindelijk ten einde komt."