Angst voor sancties VS remt belangrijke samenwerking tussen mensenrechtenorganisaties en Strafhof

Dat steeds meer mensenrechtenorganisaties hun samenwerking met het Strafhof stopzetten is 'heel ernstig', ziet hoogleraar Internationaal Strafrecht Marieke de Hoon. Mensenrechtenorganisaties spelen een belangrijke rol in de veroordeling van misdaden tegen de menselijkheid. "Het Strafhof werkt heel vaak samen met dit soort organisaties. Die zitten lokaal, die kennen de mensen en die snappen ook hoe de bevelstructuren lopen. Ze krijgen ook veel sneller het vertrouwen van slachtoffers en getuigen om te verklaren." Dat bewijs kan het Internationaal Strafhof dan weer gebruiken om een zaak af te ronden.

Angst

Toch kan het Strafhof steeds minder op dit soort organisaties rekenen. Voor hun onderzoek benaderden Investico, De Groene Amsterdammer en het Duitse Süddeutsche Zeitun ruim honderd mensenrechtenorganisaties. Zeker twintig daarvan bleken de samenwerking met het Strafhof te hebben stopgezet of teruggeschroefd. De reden: "Angst", verklaart Van der Woude. Hij legt uit dat veel organisaties bang zijn voor de Amerikaanse sancties, die in oktober werden aangekondigd. Drie Palestijnse instellingen hebben dat lot al ondergaan: "Die zijn echt heel hard aangepakt. Zij raken bijvoorbeeld hun bankrekeningen kwijt, maar ook technische diensten zoals hun Google Drive en hun e-mail. Of ze kunnen hun personeel niet meer uitbetalen."

Die sancties kunnen ook opgelegd worden als een organisatie gevestigd is in de VS, daar een afdeling heeft of bijvoorbeeld een Amerikaanse financier heeft. "En dan kan je echt hele grote problemen krijgen", zegt Van der Woude. "Je kan twintig jaar de cel in of een miljoen dollar boete krijgen. Dus er staat echt een hele hoop op het spel."

Onzichtbare schade

Dat Trump niet achter het bestaan van het Internationaal Strafhof staat, mag wel duidelijk zijn: "They are an evil group of people", verklaarde de president in een toespraak. De sancties die hij aan het Strafhof oplegde werden eerst nog verkocht als beschermingsmaatregel voor de Amerikaanse burger, licht Van der Woude toe. "Later zou blijken dat het toch vooral voor Benjamin Netanyahu, de Israëlische premier, was." Maar ook Amerikaanse mensenrechtenorganisaties die zich bezighouden met andere landen mochten hun bewijsstukken niet met het Strafhof delen, bleek uit het onderzoek van de drie kranten. "Die zouden dan een enorme celstraf riskeren." Een ander voorbeeld van Van der Woude gaat over een Europese organisatie die zich bezighoudt met onderzoeken in landen als Myanmar of de Filipijnen. De organisatie kreeg van haar Amerikaanse financier te horen dat er niets van het toegekende geldbedrag mocht worden uitgegeven aan bewijs voor het Strafhof. "En zo zie je dat die sancties veel verder reiken dan 'bedoeld.' Die schade is dus ook veel groter, en vooral onzichtbaar."

Aanval op rechtsorde

De Hoon legt de Amerikaanse sancties in een breder perspectief. Volgens haar wil Trump, net als Poetin en Netanyahu, af van de rechtsorde 'die hun ongebreidelde macht inperkt.' "Het Strafhof is een symbool, want het is het enige hof dat leiders zoals zij echt kan vervolgen en in de gevangenis kan zetten", zegt ze. "Trump probeert de publieke opinie ervan te overtuigen dat het een aanval is op het Internationaal Strafhof. Maar we moeten dit veel meer zien als een aanval op de internationale rechtsorde."