Onrust groeit in Congo door ebola-uitbraak: 'Mensen zijn bang, maar hebben enorme overlevingskracht'

Volgens Berg valt de situatie in zijn regio "nog een beetje mee", maar schuift de uitbraak langzaam op richting Bukavu. "Iets noordelijker was de uitbraak begonnen. Het begint langzaam maar zeker ook deze kant op te komen." Inmiddels zijn ook in zijn omgeving besmettingen bevestigd. In totaal gaat het volgens hem om meer dan duizend vermoedelijke gevallen van ebola, van wie ongeveer tweehonderd mensen zijn overleden.

Besmettingen

Toch zijn die cijfers onzeker. Berg legt uit dat het in Oost-Congo lastig is om besmettingen goed in kaart te brengen. "We kunnen dat niet met zekerheid zeggen omdat het heel erg moeilijk is om te testen." De testcapaciteit is beperkt en veel gebieden zijn moeilijk bereikbaar doordat grote delen van Oost-Congo conflictgebied zijn. Daardoor kost het veel tijd om patiënten te bereiken, monsters af te nemen en die vervolgens naar laboratoria te vervoeren. 

Ook de enorme omvang van het land speelt daarbij een rol. "Congo zelf is veertig keer zo groot als Nederland", zegt Berg. Daardoor verspreidt het virus zich weliswaar relatief langzaam, maar is het tegelijkertijd moeilijk om de uitbraak onder controle te krijgen. Hulpverleners proberen ondertussen op meerdere manieren verdere verspreiding te voorkomen. In Bukavu is in de universiteitskliniek een speciale isolatieafdeling ingericht voor patiënten met ebola. Daarnaast werken hulporganisaties samen met medische autoriteiten om nieuwe besmettingen snel op te sporen.

Informeren

Volgens Berg is het informeren van de bevolking daarbij cruciaal. Er zijn telefoonnummers waar mensen melding kunnen maken van mogelijke besmettingen, terwijl hulpverleners dorpen bezoeken om uitleg te geven over symptomen en besmettingsgevaar. "Met vrouwengroepen praten, met de leiders in de dorpen praten." Dat is noodzakelijk omdat bij iedere besmetting ook alle contacten van een patiënt moeten worden opgespoord en gecontroleerd.

Spanningen

Juist die maatregelen zorgen op veel plekken voor spanningen. Vooral rondom begrafenissen ontstaat veel onbegrip en verdriet. Ebola verspreidt zich gemakkelijk via lichamelijk contact, legt Berg uit, vooral in het laatste stadium van de ziekte en vlak na overlijden. "Mensen die overleden zijn, zijn het meest besmettelijk." Daardoor kunnen traditionele afscheidsrituelen niet doorgaan. In veel gemeenschappen is het gebruikelijk dat familieleden het lichaam wassen en dat bezoekers tijdens de begrafenis de overledene aanraken. "Dus eigenlijk komt de hele gemeenschap bij elkaar als iemand overleden is. En dat kan in dit geval niet."

Het dragen van beschermende pakken is volgens Berg geen oplossing. "Het kost onze medische mensen ongeveer 25 minuten om zich helemaal in te pakken in zo’n pak. Dat kan je niet voor alle naasten organiseren."

Wantrouwen

De beperkingen en het wantrouwen zorgen er bovendien voor dat sommige inwoners het bestaan of de ernst van ebola in twijfel trekken. Volgens Berg is dat niet uniek voor Congo. "Dat zien we ook in Nederland", zegt hij. "Er zijn altijd mensen die denken dat iets niet zo is of niet bestaat." Via sociale media verspreiden zich ondertussen allerlei geruchten, bijvoorbeeld dat hulpverleners de ziekte zelf hebben meegenomen.

De uitbraak komt bovenop een toch al zware situatie in Oost-Congo. Het gebied kampt al jaren met oorlog, armoede en een zwakke gezondheidszorg. Volgens Berg heeft de Congolese overheid weinig gedaan en is internationale hulp de afgelopen jaren afgenomen. "De Verenigde Staten hebben hun hele hulpverlening stopgezet. Ook Europese landen geven veel minder hulp."

Naast ebola heeft Bukavu momenteel ook te maken met een grote cholera-uitbraak. Toch ziet Berg bij de bevolking vooral veerkracht. Ze zijn bang, maar tegelijkertijd bewondert hij hun vermogen om door te gaan. "Ze hebben al zoveel meegemaakt, iedereen. Oorlog, ziektes." Ondanks alle ellende ziet hij een enorme overlevingskracht. "Ik denk dat we in Europa lang bij de pakken neer zouden zitten."