De verliezen van Italië: geen WK en geen hervorming van het rechtssysteem

Het is onrustig in Italië. Er wordt openlijk kritiek geuit op de zittende macht nu een meerderheid tegen het plan stemde om het rechtssysteem te hervormen. Tegelijkertijd zijn velen boos dat Italië wederom niet meedoet aan het WK. Dit wordt zelfs tot een politieke kwestie gemaakt. Wat zegt dit alles over de (politieke) stabiliteit van het land? Italiëkenner Donatello Piras laat zijn licht erover schijnen. 

Referendum 

Het grote nieuws was het referendum. Deze was bedoeld om het Italiaanse justitiesysteem te hervormen maar is uitgelopen op een politieke tegenvaller. "Het referendum gaat over een justitiële hervorming. (...) Een hervorming zou de openbare aanklagers en de rechters uit elkaar moeten trekken", legt Piras uit. Op dit moment vallen deze onder hetzelfde korps. In Nederland zijn deze twee machten ook gescheiden. "Een openbaar ministerie mag iemand vervolgen. De rechter staat daar los van en die bepaalt of je schuldig bent." 

Het is een van de belangrijkste punten uit het plan, geschreven door de Italiaanse premier Giorgia Meloni. "Alle Italianen zijn het erover eens dat het justitiële systeem niet werkt", legt Piras uit. Maar tegenstanders hebben weinig vertrouwen in dít nieuwe plan. Zij zijn bang dat politieke macht dan meer vervlochten raakt met de rechtsstaat. "Want het betekent dat de politiek misschien onder het ministerie van justitie zou komen. Dus een minister van een politieke kleur kan dan iets te zeggen hebben over wie er vervolgd wordt", vertelt hij. Voorstanders van het plan van Meloni vinden juist dat het het systeem onafhankelijker maakt, omdat die rechters worden losgetrokken van de openbare aanklagers. 

Politieke lading

Bijna 54 procent stemde tegen het plan en daarmee werd deze verworpen. Vooral jongeren en progressieve mensen stemden tegen. Hoe je dit moet duiden, is moeilijk te zeggen. "Alle referenda zijn politiek geladen. Het is ook een mogelijkheid om de zittende macht een veeg te geven. En dat is natuurlijk gebeurd", vertelt Piras. Tegelijkertijd spelen er inhoudelijke zorgen. Bovendien voelen linkse en progressieve kiezers angst en wantrouwen richting de regering. Onder Mussolini was Italië tot na de Tweede Wereldoorlog een dictatuur. "Dat ligt ongelooflijk gevoelig. Met een terechte angst van: dit nooit weer." 

Er zijn dus meerdere motieven waarom mensen tegen hebben gestemd: inhoudelijke bezwaren tegen de hervorming, angst voor meer politieke invloed op de rechtsstaat en de mogelijkheid om een signaal af te geven aan de zittende macht. Meloni heeft de nederlaag erkend. "Ze moest ook wel bij schakelen om te zorgen dat dit geen crisis gaat worden." Het is zaak voor haar om dit goed te managen om te voorkomen dat haar gezag niet afbrokkelt. Volgens Piras is het nog te vroeg om te stellen of dit is gelukt.  

WK voetbal

Waar haar management in ieder geval geen rol in speelde was de andere - al dan niet grotere - nederlaag van het land. Het land staat bekend als sport- en voetballand maar wist zich voor de derde keer op rij niet te plaatsen voor het WK. "Het was echt dramatisch", zegt Piras. En dat heeft het land niet onbewogen gelaten. "Ongeveer iedere topsporter uit Italië, iedere politicus, iedere journalist: je komt om in de meningen. Iedereen is hier woedend en ziedend over. En wie stapt er niet op? De 72-jarige man van de Italiaanse voetbalbond." Dat is tekenend volgens de Italië kenner. "Het is een structureel probleem in Italië dat mensen niet hun verantwoordelijkheid willen nemen." 

Al jarenlang wordt er gesproken over een hervorming van het voetbal. "En het kabbelt maar voort en er gebeurt niks. En dus staat Italië waar het nu staat", zegt hij. Namelijk aan de zijlijn, terwijl het land op nummer 12 staat in de FIFA-ranglijst. "En dat is gewoon de spiegel van de samenleving." De Minister van Sport en Jeugd heeft zich openlijk afgevraagd waarom mensen van de voetbalbond niet opstappen. Grote woorden, maar vooralsnog weinig actie. "De uitdagingen zijn heel goot voor Italië. (...) En de hervormingen blijven maar uit", zegt Piras. Dat geldt dus over de bredere linie.