Tbs-systeem hapert, code 'gitzwart': hoe kan problematiek opgelost worden?

Tbs is een "beveiligingsmaatregel", begint Van der Wolf. Het kan opgelegd worden als iemand een "ernstig" strafbaar feit heeft gepleegd, als is vastgesteld dat iemand een psychische stoornis heeft en/of als er, mede op basis daarvan, wordt ingeschat dat iemand gevaarlijk is en niet toerekeningsvatbaar wordt geacht. "Je kan het dan krijgen in combinatie met een gevangenisstraf of met een straf die je dan eerst moet uitvoeren", legt Van der Wolf uit. 

Uniek

Tbs is in Nederland niet alleen gereserveerd voor mensen die "geheel ontoerekeningsvatbaar" zijn, maar ook voor mensen die verminderd toerekeningsvatbaar zijn. In andere landen is het zo dat iemand dan of de psychiatrie in gaat of de gevangenis. "En wij hebben er dus nog iets tussenin. En dat is uniek", vertelt Van der Wolf. 

Niveau vier

Van der Wolf onderstreept dat een tbs-instelling een kliniek is met een "therapeutische omgeving", maar natuurlijk wel met een beveiligingsniveau "van een gevangenis." Dat is officieel dan niveau vier. "Het idee is dat je daar behandeld wordt en op een gegeven moment kunt doorstromen naar niveau drie, twee, één of nul. Dan ben je dus op een gegeven moment terug in de samenleving", vertelt de hoogleraar. 

Doorstroom

Maar die doorstroom "stokt" nu. Zo'n 270 gevangenen wachten op dit moment namelijk op een plek in een tbs-instelling. Volgens Van der Wolf is het "goeie" aan het tbs-systeem juist dat die doorstroom er is. "Wat er echt aan werkt, en waarom het veel bevredigender is dan een gevangenisstraf, zijn juist die kleine stapjes terug naar de samenleving." Zonder die doorstroom blijven deze mensen "heel lang" op niveau vier hangen. "Daardoor blijven ze onnodig lang in het systeem, dat maakt de samenleving niet veiliger en de situatie binnen ook niet." 

Instroom

Geen doorstroom betekent tegelijkertijd ook geen instroom. "En dan moeten mensen dus in de gevangenis wachten op een plek in de tbs", vertelt de hoogleraar. Waar komt het tekort aan tbs-plekken dan vandaan? Van der Wolf legt uit dat tbs-straffen onderhevig zijn aan een "golfbeweging" en het tien jaar geleden veel minder werd opgelegd. "Toen dacht men: laten we klinieken sluiten." Daardoor is er nu een tekort aan klinieken en dus ook plekken. 

Anne Faber

De zaak rondom de moord op Anne Faber maakte tbs weer gangbaarder, omdat tijdens die zaak werd beweerd dat als Michael P. in de tbs had gezeten deze moord nooit had plaatsgevonden. In een tbs-kliniek worden namelijk de "individuele risico's" van een persoon behandeld, wat zou moeten voorkomen dat iemand nog eens een delict begaat. "We bouwen cirkels rondom die mensen met vrijwilligers, dan kunnen ze hulp krijgen. Dat werkt."

Isolatie

Wanneer gevangenen "geïsoleerd" raken, zoals in de gevangenis en daarbuiten, is de kans op recidieven namelijk hoger. Tbs is volgens Van der Wolf dan ook een beter alternatief dan de gevangenis of de psychiatrie. Het is minder beveiligd, minder personeel en veel goedkopere zorg dan in de tbs", stelt de hoogleraar. 

"Het werkt veel beter dan gevangenisstraffen, juist om de samenleving veiliger te maken. We moeten met z’n allen wat risico dragen om uiteindelijk minder risico te lopen." Daarbij roept Van der Wolf de volgende staatssecretaris op om "de problemen van het stelsel" goed te begrijpen, zodat er niet gewacht hoeft te worden op een analyse en gelijk overgegaan kan worden naar oplossingen.