Het huidige AOW-stelsel is toe aan oude dag

Eenentwintig verschillende manieren van samenwonen

De Sociale Verzekeringsbank (SVB), die de AOW uitkeert, heeft inmiddels eenentwintig verschillende manieren van samenwonen geïdentificeerd. "Dat leidt tot verwarring en onbegrip en moet geüpdatet worden," zegt MAX-Ombudsman Rogier de Haan. De Haan geeft een voorbeeld van twee zussen, beide AOW-gerechtigd: "Als twee zussen samenwonen, krijgen ze de AOW voor samenwonenden. Die is dus vijfhonderd euro lager per zus. Komt daar een derde zus bij, dan wordt dat gezien als drie alleenstaande zussen. Dan hebben ze wel recht op die hogere AOW." Volgens De Haan hebben dat soort 'gekke dingen' te maken met de rechtspraak van de afgelopen zeven decennia. Het simpele systeem dat destijds werd bedacht, bleek in de praktijk namelijk ingewikkelder. Waardoor er door jurisprudentie complexe situaties zijn ontstaan. Een verandering van het systeem moet ook voorkomen dat de SVB tot achter de voordeur de woonsituaties van mensen moet controleren.

Mantelzorg 

De Haan komt naast het zussen-scenario met een pijnlijker voorbeeld: dat van de mantelzorger en de inwonende patiënt. Dat wordt namelijk door het huidige systeem onaantrekkelijk, omdat het wordt gezien als samenwonen. Beide partijen ontvangen in dat geval de AOW voor samenwonenden. "Je zou zeggen dat het goed is voor de woningnood én de zorgproblemen, maar het risico is groot dat beiden gekort worden op hun AOW," vertelt de MAX-Ombudsman. 

Oplossingen 

Moeten we dan rekening houden met al die verschillende situaties van modern samenwonen: mantelzorg, broers en zussen die samenwonen, relaties van drie mensen, latrelaties enzovoorts? Volgens De Haan hoeft dat niet: "We moeten het juist simpeler maken. In 1957 dachten we dat dit de simpelste manier was, maar dat is niet zo gebleken, dus het moet anders."

De makkelijkste oplossing lijkt dat iedereen maandelijks hetzelfde bedrag aan AOW krijgt. De Haan plaatst daar wel een kanttekening bij: "Het is het simpelste plan, maar ook meteen het duurste plan." Dus dat zit er waarschijnlijk niet in. Volgens hem is het aannemelijker dat mensen die gehuwd zijn - of ze nu samenwonen of niet - de lagere AOW ontvangen. En mensen die niet getrouwd zijn, geen kinderen samen hebben én geen huis samen hebben gekocht maar wél met elkaar in één huurhuis wonen, zouden dan de hogere AOW ontvangen. "Dat zou mensen stimuleren om te mantelzorgen én om samen te gaan wonen op latere leeftijd," zegt De Haan.

De minister moet vóór Prinsjesdag een concreet voorstel doen om het systeem te vereenvoudigen.