Hoe ontstond het verdienmodel van de Oranjes in Indonesië? Oud-correspondent Michel Maas over het gisteren gepresenteerde onderzoeksrapport

Uit het gisteren gepresenteerde onderzoek blijkt dat de Oranjes eeuwenlang steun verleenden aan het kolonialisme en daaraan flink hebben verdiend. Ze verdienden vooral veel geld via Indonesië, dat 350 jaar een kolonie van Nederland was. Omgerekend naar de huidige koers gaat het om zo'n 566 miljoen euro. Voor de Oranjes was Indonesië dus ook een persoonlijk wingewest, zegt Maas. "Koning Willem I heeft de aanzet gegeven. In 1830 had hij geld nodig, want Nederland was zo ongeveer failliet na verschillende oorlogen." 

Sterven door honger

Koning Willem I heeft toen het zogeheten cultuurstelsel laten invoeren. "Dat was de grootste misdaad die er in Indonesië is gepleegd. Alle boeren in Indonesië moesten 20 procent van hun land bebouwen voor de Nederlanders. Vooral met dingen waar Indonesiërs niets aan hebben zoals koffie, suiker en thee." De producten werden met veel winst verkocht in Nederland door een bedrijf dat was opgezet door Willem I. "Korte tijd later begonnen mensen in Indonesië te sterven door honger omdat ze het land niet meer konden gebruiken om rijst te verbouwen om te eten." 

Na Willem I, die regeerde van 1813 tot 1840, kwam er een nieuw stelsel. "Dat was minstens zo erg. Toen kwamen de grote plantages met goedvinden van de Nederlandse staat en het koningshuis. Daar is nog veel meer geld mee verdiend." Maas zegt dat ook de koningen na Willem I in de 19de eeuw invloed hadden op het regeringsbeleid.

'Schedels niet goed ontwikkeld'

Ook in de 20ste eeuw verleende het koningshuis steun aan het kolonialisme. "Koningin Wilhelmina vond Nederlands-Indië echt een deel van Nederland. Toen ze uiteindelijk niet meer anders kon, heeft ze goedgekeurd dat Indonesië zelfstandig mocht worden."

Maar eigenlijk is ze altijd blijven geloven in de kolonie, zegt Maas. "Bekend voorbeeld is een gesprek dat ze had met de Amerikaanse president Roosevelt in de jaren 40. Daarin liet ze zich ontvallen dat Papua's de allerlaagste vorm van menselijk leven ter wereld waren. Ze zei dingen als 'hun schedels zijn niet goed ontwikkeld en niet in staat om de beschaving te begrijpen'. Zo dacht zij daarover." 

Maas heeft een idee over hoe ze in Indonesië kijken naar het gisteren gepresenteerde onderzoek. "In Indonesië zullen ze het zien als een mooie oefening voor Nederlands gebruik, een mooie aanvulling op wat we allemaal al weten. Maar Indonesië als zodanig heeft er eigenlijk niets aan."