De ongeëvenaarde hittegolf van 1976

"Er waren eigenlijk twee dingen bijzonder", legt Kuipers Munneke uit. "Dat was de droogte die met de hittegolf gepaard ging, en de duur van de hittegolf." De hittegolf duurde 17 dagen, van 23 juni tot 10 juli 1976. "Het was ook nog eens een keer tien dagen tropisch, dus met temperaturen boven de 30 °C. De zomer van 1976 was tot dan toe de warmste zomer ooit."

Lange hittegolf

Inmiddels is de zomer van 1976 ingehaald door vele zomers die erna volgden, zegt Kuipers Munneke. "De warmte was dus eigenlijk niet wat zo bijzonder was, maar het was vooral de droogte van die periode, en dat die hittegolf zo lang duurde."

Of de hittegolf die we nu meemaken minder lang is dan destijds is nu nog moeilijk te zeggen. "Hij moet officieel zelfs nog beginnen, want het moet drie dagen meer dan dertig graden worden, en daarvan hebben we er nog maar één gehad in De Bilt, dus er moeten er nog twee bij komen." Kuipers Munneke gaat ervan uit dat de weersverwachtingen uitkomen, en "dat zou betekenen dat deze hittegolf ongeveer twaalf of dertien dagen zou duren."

Onvoorbereid

 "De mensen die toen leefden, waren eigenlijk ook met stomheid geslagen over dat het weer in Nederland op deze manier kon plaatsvinden." Volgens Kuipers Munneke waren de mensen er ook niet op voorbereid. "In die tijd waren de huizen nog slecht geïsoleerd, vaak eensteens muurtjes met enkel glas, en je kan je dus echt wel voorstellen dat in die tijd die hittegolf als heel intens moet zijn ervaren."

Omdat er geen data bekend zijn, is het niet goed te reconstrueren wat de exacte gevolgen waren voor de Volksgezondheid. De gevolgen voor de landbouw zijn wel goed gedocumenteerd en waren enorm, zegt Kuipers Munneke. "Er waren veel lagere opbrengsten, er was op een gegeven moment geen veevoer meer, gras moest uit buitenlanden worden geïmporteerd, en heel veel melkvee bijvoorbeeld is uiteindelijk vroegtijdig naar de slacht gebracht."

Volgens Kuipers Munneke zijn we tegenwoordig beter voorbereid dan destijds. "Het besef daalt in Nederland wel steeds beter in dat we het water dat in de winter overtollig aanwezig is in Nederland, ergens zullen moeten opslaan." In 1976 was daar niemand mee bezig, vervolgt Kuipers Munneke. "Dat zorgde voor heel lage rivierstanden, voor hele hoge vissterfte, en voor een tekort aan drinkwater."

Toevallig?

Destijds verklaarden wetenschappers de hittegolf als een toevallige gebeurtenis. "Dat is wel te begrijpen omdat de opwarming van de aarde op dat moment alleen nog theoretisch was aangetoond, maar nog niet in de metingen zichtbaar was." In zekere zin was het ook een toevalstreffer, zegt Kuipers Munneke. "De hittegolf zorgde toen voor enorme warmte in ons land, in België, het Verenigd Koninkrijk en Denemarken. Maar daar bleef het ook bij. Als je kijkt naar aar de kaarten van Europa bij de hittegolven van tegenwoordig, dan zie je dat heel Europa donkerrood kleurt."

In 1976 riep Paus Paulus VI op om te gaan bidden voor regen. "Op 13 juli vielen al wel de eerste spetters regen in het oosten en het zuiden van het land. Maar de regendans van Paus Paulus VI werd pas echt verhoord op 14 juli."