Elle van Rijn vond dagboek van Desi, de vrouw van Jacques Goudstikker

Meer dan 2000 meesterwerken, zilverwerk en meubels: de collectie van de Joodse kunsthandelaar Jacques Goudstikker was gigantisch, zegt auteur Elle van Rijn in Langs de lijn en omstreken (EO/NOS). Door de oorlog belandde veel daarvan in de handen van de nazi's. "Tweederde van de kunst zwerft nog rond over de wereld en regelmatig komen daar stukken van terug."

Weense avond

Het boek 'Gestolen geluk' van Van Rijn gaat over de partner van Goudstikker: operazangeres Desi von Halban-Kurz. Tijdens een benefietconcert voor Joodse vluchtelingen, 'Wenen aan de Vecht' (1937), ontmoette Goudstikker Desi. "Op die Weense avond was een Weense zangeres nodig. Dat was Desi."

Het is liefde op het eerste gezicht tussen de twee, vertelt de auteur. Maar toch was er een strijd tussen hen. "Jacques wilde niet vluchten, want hij wilde zijn kunstcollectie niet achterlaten. Terwijl Daisy vanuit Oostenrijk al had gezien dat het gevaar voor de Tweede Wereldoorlog veel groter was. Uiteindelijk zijn ze op het allerlaatste moment toch gegaan."

Van Rijn ging voor het boek een aantal keer naar de Verenigde Staten. "Daar mocht ik in het privéarchief van de familie kijken." Ze vond er een 'prachtig dagboek'. Het bleek van Desi. "Het was in zulke hanenpoten geschreven dat het eigenlijk onleesbaar was. Daarnaast was het Duits." Een Duitse handschriftdeskundige deed er een jaar over om het te transcriberen. "Zo kwamen we plukje bij plukje steeds meer te weten."

Kasteel Nijenrode

Ze komt allerlei dingen op het spoor, maar een ding in het bijzonder: het zou zomaar kunnen zijn dat in kasteel Nijenrode, bij Breukelen, kunst ligt van Goudstikker. Dat kasteel was toen in handen van de familie. "Op 7 september 1939 werd de kelder dichtgemetseld. Die schilderijen liggen daar misschien nog."

Van Rijn vraagt zich af waarom Desi na de oorlog in Nederland blijft en niet naar Amerika gaat, waar haar zoon, schoondochter en kleinkinderen wonen. "Haar kleindochter vertelde dat ze niets mooiers vond dan de lucht en wolken in Nederland. Daar vond ze veel troost in." Sindsdien is de acteur zich bewuster van de lucht en de beweging: "Ik vond dat wel een mooie metafoor voor wat ze hier misschien heeft achtergelaten."