Hoe Dodenherdenking veranderde en zal blijven veranderen

Hoewel de eerste nationale herdenking plaatsvond in 1961, begonnen de herdenkingen al in 1945, direct na de oorlog. "Het is een hele mooie eigenlijk, die Nederlandse traditie, want het is een burgerinitiatief", zegt Van Vree. Er zijn niet alleen centrale herdenkingen, maar ook lokale herdenkingen.

Monumenten

Oorlogsmonumenten en het herdenken van oorlogen speelden niet altijd een grote rol in de Nederlandse cultuur, volgens Van Vree. "Nederland had eigenlijk niet veel oorlogen gehad. De Eerste Wereldoorlog is aan Nederland voorbij gegaan." In andere landen bestaan juist veel oorlogsmonumenten voor die oorlog.

Dat er veel monumenten worden opgericht in Nederland voor de Tweede Wereldoorlog, is dan ook opmerkelijk te noemen zegt Van Vree. "Je ziet al direct na de Tweede Wereldoorlog dat er de eerste vijftien jaar al iets van dertienhonderd monumenten worden opgericht."

Wie te herdenken?

Lokale herdenkingen gingen veelal over lokale helden en slachtoffers. "En op het moment dat dat nationaler wordt, krijg je dus ook de discussie: wie herdenken we dan precies?". Volgens Van Vree lag de nadruk in de eerste twintig jaar vooral op verzetsstrijders en militairen. Vanaf het midden van de jaren '60 verschuift dat richting slachtoffers. "En die categorie slachtoffers, die wordt eigenlijk in de loop van de jaren steeds verder uitgebreid."

Er mocht niet altijd al een krans gelegd worden voor homoseksuele slachtoffers, en Roma en Sinti. Ook was de oorlog in Vietnam een discussiepunt. "De discussie die we vandaag voeren is eigenlijk oud", zegt Van Vree. 

Dat de Nationale Dodenherdenking wordt aangegrepen om ander hedendaags geweld ook aan te kaarten, laat volgens Van Vree het belang van de herdenking zien. "Als er geen discussie meer zou zijn, dan zouden we ons misschien wel zorgen moeten maken over de vitaliteit van die herdenking."

Oorsprong

Van Vree vindt het belangrijk om de oorsprong van de herdenking te benoemen. "Deze herdenking is ontstaan bij de Tweede Wereldoorlog, maar we weten dat daar het geweld niet opgehouden is. Maar laat ruimte voor mensen om ook aan andere dingen te kunnen denken."

Volgens Van Vree drijft de herdenking op de emotionele binding die veel mensen nog hebben met de Tweede Wereldoorlog. "Dat heet sociale herinnering. Dat is eigenlijk de grond waarop die herdenkingscultuur blijft bestaan. Zolang er hier geen andere verschrikkelijke dingen gebeuren, is dat heel belangrijk."