Nieuw advies van de Sociaal Economische Raad over mantelzorgers 'De druk is te hoog'

De Sociaal Economische Raad (SER) adviseert de overheid om mantelzorgers met een betaalde baan minstens acht weken betaald verlof te geven. Dat moet voorkomen dat zij overbelast raken. In Nederland zijn naar schatting vijf miljoen mensen mantelzorger, van wie twee miljoen dat combineren met werk. Door de vergrijzing zal dat aantal verder toenemen. 

Een van hen is Ilse de Snaijer. Zij zorgt al drie jaar voor haar partner, die een zeldzame auto-immuunziekte heeft. Tegelijkertijd werkt ze 28 uur per week en is ze moeder van haar kinderen. Mantelzorg gaat voor haar verder dan praktische hulp. "Ik ben bezig met het begeleiden, reguleren van emoties en de dagstructuur." 

De zorg werd uiteindelijk zo intensief dat samenwonen niet langer ging. "We hebben drie maanden geleden besloten dat het thuiswonen voor alle partijen de spanningen te ver opliepen en heb ik middels crowdfunding nu voor zes maanden een huurwoning voor hem kunnen regelen." Haar partner woont nu zelfstandig, met begeleiding. "Maar daaraan merk je dat het eigenlijk al te zwaar is voor hem, het is nog maar de vraag of hij straks weer thuis komt wonen."

Volgens Ilse betekent mantelzorg vooral dat je voortdurend alert bent. "Er is altijd ergens in je achterhoofd een stemmetje dat er rekening mee houdt dat je acuut gebeld kan worden en moet gaan schakelen."

Verlof

Op dit moment bestaat er al mantelzorgverlof: in totaal acht weken, waarvan twee weken betaald en zes weken onbetaald. Maar juist dat onbetaalde deel maakt het voor veel mensen moeilijk om er gebruik van te maken, zegt SER-voorzitter Kim Putters

"Je kunt je voorstellen dat niet iedereen zomaar zes weken onbetaald verlof kan opnemen," zegt Putters. "We verwachten veel van elkaar. We moeten langer doorwerken en in de zorg is er ook veel aan de hand. Daarom hebben wij er belang bij als samenleving dat mensen die betaald werk verrichten dat kunnen combineren als ze in een mantelzorgsituatie terechtkomen."

De SER stelt daarom voor om mantelzorgverlof beter toegankelijk te maken en betaald. In het voorstel stellen ze dat mantelzorgers tijdens dat verlof 70% van hun inkomen dan weer inleveren, waarbij de kosten worden verdeeld tussen overheid, werkgever en werknemer. "Zo worden de lasten onderling eerlijker verdeeld dan nu. Nu ligt het allemaal op het bordje van de werkgever of bij de overbelaste mantelzorger."

Opvallend is dat veel mantelzorgers bestaande regelingen niet kennen. Ilse zelf wist bijvoorbeeld niet dat er al verlofregelingen bestaan. Putters herkent dat. "Een van de rode draden is dat mensen de regelingen niet kennen die er wel zijn, en dat de regels die er zijn te ingewikkeld zijn." 

Combineren vraagt veel

Voor Ilse helpt het dat haar werkgever flexibel is. Tegelijkertijd voelt ze daar zelf ook verantwoordelijkheid voor. "Het betekent verantwoordelijkheid vanuit allebei de kanten, ook bij mij als werknemer." Als ze minder uren kan werken, zorgt ze er bijvoorbeeld voor dat belangrijke taken toch worden afgerond.

Niet iedereen heeft die flexibiliteit. Volgens Putters is dat een probleem, ook voor werkgevers zelf. "Momenteel komt 18% van het ziekteverzuim voort uit mantelzorg en overbelasting." Betere regelingen kunnen dus ook helpen om uitval te voorkomen.

Naast verlof pleit de SER ervoor dat mantelzorgers na hun afwezigheid kunnen terugkeren onder dezelfde arbeidsvoorwaarden. Ook moet er meer aandacht komen voor ondersteuning en duidelijke informatie.

Vrouwen 

Mantelzorg wordt bovendien niet gelijk verdeeld. Volgens Putters is 39% van de vrouwen mantelzorger, tegenover 32% van de mannen. "Wat je wel ziet is dat vrouwen vaker de verzorgende taken op zich nemen, die fysiek zwaarder zijn, terwijl mannelijke mantelzorgers vaker de bureaucratie en het vervoer regelen."

Omdat vrouwen vaker in deeltijd werken, komen zorgtaken ook sneller bij hen terecht. Dat kan gevolgen hebben voor hun financiële zelfstandigheid. "Dat schaadt de financiële positie van vrouwen en hun economische zelfstandigheid," zegt Putters.

Grenzen bewaken

Voor Ilse is het belangrijkste dat mantelzorgers hun eigen grenzen serieus nemen. "Soms moet je oncomfortabele keuzes maken die anderen niet bevallen." Ze probeert open te zijn over haar situatie. "Ik deel bewust wat er speelt zodat mensen weten waar ik doorheen ga."

Volgens Putters is betere ondersteuning dringend nodig. "Dit vraagt wat van gemeenten, van werkgevers en van de overheid. Iedereen speelt een rol. Dit is geen klein probleem, maar een maatschappelijk vraagstuk als zoveel mensen voor een ander moeten zorgen."

Met de vergrijzing zal de druk op mantelzorgers alleen maar verder toenemen. De vraag is nu of en hoe de overheid het advies van de SER gaat omzetten in concrete maatregelen.