Wat kan het nieuwe kabinet leren van het verleden om de stijgende zorgkosten tegen te gaan?

Ruim 100 miljard euro geeft de overheid nu uit aan de zorg. De prognose is dat dit in 2060 is verdubbeld, als we er niks aan doen. Hoe kan het dat die zorguitgaven zo toenemen? Daarvoor moeten we volgens Koolman terug in de tijd. "Rond 1970 zagen we de zorguitgaven hoger worden, terwijl de economie niet zo hard groeide. De oliecrisis zorgde er bijvoorbeeld voor dat de zorguitgaven verhoudingsgewijs een groter deel uitmaakten van het nationaal inkomen." 

'Vroeger zorgden vrouwen voor zieken in de familie'

In diezelfde periode was ook de opkomst van de langdurige zorg. "Voor die tijd pakten vrouwen vaak de zorg op, als er iemand ziek werd in de familie", legt de gezondheidseconoom uit. Nu is dat veel meer een collectieve zorg geworden. Lange tijd konden we dat ook goed betalen vertelt Koolman. "We bleken opeens veel rijker dan we dachten te zijn, door al het gas onder de grond. En we hadden relatief weinig ouderen en veel jongeren." Hierdoor hadden we een tijd het meest luxueuze systeem van langdurige zorg van heel de wereld. 

Nu leven we in een periode dat dit eigenlijk allemaal weer is omgedraaid. Langdurige zorg wordt veelal uitbesteed en het aantal ouderen in vergelijking met jongeren neemt toe en dus zijn er zorgen over de stijgende kosten door de vergrijzing. En omdat we collectief veel meer willen uitgeven aan defensie zal dat geld voor een deel uit de zorg worden gehaald. 

Langdurige zorg weer meer verantwoordelijkheid familie

Als we dan willen leren van het verleden zouden we volgens Koolman kunnen kijken naar hoe de langdurige zorg weer voor een groter deel de verantwoordelijkheid wordt van de familie, zoals dat ook in andere landen gaat nu. "Als je kijkt naar landen om ons heen, die veel lagere uitgaven aan langdurige zorg hebben, dan zie je daar dat kinderen meebetalen, maar vooral ook veel zorg leveren." Het huidige beleid in Nederland gaat ook steeds meer daar naartoe ziet de gezondheidseconoom.

In andere landen ziet Koolman dat deze last vooral weer op de schouders van vrouwen komt te liggen. "Dat terwijl je ziet dat vrouwen nu meer carrière maken en vaak productiever zijn dan mannen. Dus als vrouwen er straks voor kiezen, of onder druk worden gezet, om minder te gaan werken, dan zijn de productiviteitsverliezen fors."

Private oplossingen 

We zien volgens Koolman nu dat het beleid erop is gericht om als het ware de deur dicht te houden naar de formele langdurige zorg, dus bijvoorbeeld verpleeghuizen. "De samenleving is hierop aan het reageren in de vorm van private oplossingen, zoals bijvoorbeeld 'zorgvilla's' waar mensen zelf voor betalen." 

Ook zie je vriendengroepen die ouder worden en elkaar gaan helpen. Als het steeds meer die kant op gaat, dan krijgen we wat Koolman betreft de beweging die we nodig hebben. "We hebben heel veel mensen die met pensioen gaan de komende tien, vijftien jaar, die nog fit zijn, mentaal fris en nog heel veel kunnen betekenen voor hun medeburger." Dan zouden we wat we vroeger deden ook nu weer kunnen doen, zonder dat de verantwoordelijkheid vooral bij vrouwen wordt gelegd. 

'Kijk naar initiatieven van landen om ons heen'

En volgens Koolman zijn er al heel veel voorbeelden van dit soort collectieve zorg te vinden in de landen om ons heen. "Omdat wij zoveel geld hadden voor die ouderenzorg, hebben we daar zelf weinig kennis over. We hoeven maar om ons heen te kijken en we zien allerlei initiatieven van landen die het niet zo breed hadden als wij, die dat allemaal geformaliseerd hebben.