'Onze overheid is steeds grimmiger geworden richting burgers', zegt bestuurskundige

De Bulgarenfraude was een belangrijk kantelpunt volgens Frissen. In 2013 kwam aan het licht dat 805 Bulgaren zes jaar lang onterecht zorg- en huurtoeslag hadden ontvangen van de Nederlandse overheid, het ging om ongeveer vier miljoen euro. Daarna werden controles bij de Belastingdienst veel strenger, de systemen werden ingericht om met statistische informatie en risicoanalyses fraudeurs op te sporen. De toeslagenaffaire is volgens Frissen daarom geen ontsporing van overheidsbeleid, maar een "radicale uitkomst van allemaal bewust genomen beslissingen".

De (ab)normale burger

Dat de staat grimmiger is geworden richting burgers, zie je volgens Frissen ook in de hoeveelheid regels en normen die bepalen wat een normale burger is. En daar doet zich iets paradoxaals voor, zegt hij. Aan de ene kant erkent de overheid steeds meer de verschillen tussen burgers en probeert zij daar rekening mee te houden. Die verschillen worden vervolgens vastgelegd in diagnoses en beleid, waardoor je als burger al snel afwijkt van de standaard. Dat zie je volgens Frissen bijvoorbeeld in de jeugdzorg. Eind vorige eeuw kreeg 1 op de 30 kinderen jeugdzorg, dat is nu 1 op de 8 en wordt mogelijk 1 op de 6.

De definitie van een 'normale burger' is dus steeds strenger geworden, maar het is geen samenzwering vanuit de overheid, zegt Frissen. "Het gebeurt met de beste bedoelingen. Professionals zien meer en onderzoekers weten meer. We labelen en diagnosticeren meer en bieden meer zorg aan. Maar dat 1 op de 8 kinderen een probleem heeft waar jeugdzorg bij nodig is, dat vind ik een onbestaanbaar getal." Hoe dit overheidsbeleid voor individuele burgers uitpakt is problematisch, vindt Frissen. "Je bent de afwijking, dus je wordt meer gevolgd en gecontroleerd."

Vragenlijsten

Een andere plek waar je de toegenomen controledrang van de overheid goed kunt zien, is volgens Frissen het consultatiebureau. Vroeger kon hij met zijn kind dat een blauw oog had naar het consultatiebureau, zonder daar verantwoording over te hoeven afleggen. "Dat kan nu echt niet meer. Je moet de vragenlijsten eens bekijken die ouders dan moeten invullen." Frissen kijkt kritisch naar de toegenomen wet- en regelgeving van de overheid: "Het is geëxplodeerd. De overheid is niet alleen grimmiger geworden, maar bemoeit zich ook steeds meer met haar burgers."