Van viswinkel tot aanrecht: hoe staat het met onze voedselveiligheid?

De cijfers van besmet voedsel krijgen extra lading door nieuws van deze week: bij twee derde van de gecontroleerde viswinkels bleken afwijkingen te zijn op het gebied van hygiëne, schoonmaak en allergenenvermelding. "Veel te veel", zegt specialist voedselveiligheid Van der Vossen. 

Veel mis bij viswinkels

Bij de inspecties in viswinkels werden onder meer vervuiling, ongedierte en onjuiste aanduidingen van allergenen aangetroffen. Dat is volgens haar extra zorgelijk, omdat vis een kwetsbaar product is.

"Je moet er als consument vanuit kunnen gaan dat daar heel schoon en hygiënisch mee wordt omgegaan", zegt ze. Tegelijk benadrukt ze dat deze uitkomsten niet automatisch betekenen dat de voedselveiligheid in heel Nederland slecht is. "Als je wereldwijd kijkt, hebben we in Nederland een hoog niveau van voedselveiligheid." 

Toch bestaat honderd procent veiligheid niet, zegt ze. "Voedsel is een natuurproduct. Vis komt uit zee, groente van het land. Daar komen bacteriën, virussen en andere stoffen nu eenmaal in voor." 

Voedselvergiftiging

Voor de meeste mensen betekent een voedselvergiftiging vooral een paar dagen flink ziek zijn. Maar voor jonge kinderen, ouderen en zwangeren kunnen de gevolgen ernstiger zijn. Zij kunnen er in het ziekenhuis door belanden, en in uitzonderlijke gevallen kan het zelfs fataal aflopen.

Juist daarom is het volgens Van der Vossen belangrijk dat bedrijven, winkels en horeca zorgvuldig met voedsel omgaan. Maar een flink deel van het probleem ontstaat niet buitenshuis.

Veel gaat mis in de eigen keuken

Volgens schattingen van experts ontstaat ongeveer 40 procent van de voedselvergiftigingen thuis. Bijvoorbeeld door rauw vlees en groente op dezelfde snijplank te bereiden, handen niet goed te wassen of eten verkeerd te bewaren.

Ook de koelkast is daarbij een belangrijk aandachtspunt. Die zou idealiter op 4 graden moeten staan. Toch staat ongeveer een derde van de koelkasten volgens onderzoek boven de 7 graden, soms zelfs rond de 14 graden. "Dan kun je bijna niet meer spreken van een koelkast."

Vegan bederft ook 

Een luisteraar vroeg zich af of vegan eten minder snel bederft. Volgens Van der Vossen zijn juist vlees en vis vaak de grootste risicoproducten, maar ook plantaardige producten zijn niet automatisch veilig.

"Bij een product als hummus moet je nog steeds goed opletten", zegt ze. Het verschil zit vooral in de kans dat schadelijke bacteriën aanwezig zijn: die is bij dierlijke producten groter.

Let op de houdbaarheidsdatum

Ook het verschil tussen twee soorten houdbaarheidsdata is belangrijk. Producten met een te gebruiken tot-datum, zoals vlees, vis en kant-en-klare salades, moeten echt voor die datum gegeten worden. Daarna kunnen ze onveilig zijn, ook als ze er nog goed uitzien.

Bij producten met een ten minste houdbaar tot-datum ligt dat anders. Die zijn na die datum vaak nog prima te gebruiken, mits ze er nog goed uitzien, goed ruiken en smaken.

Vis in citroen 

Nog zo’n hardnekkig misverstand: vis 'garen' in citroen zou bacteriën doden. Dat klopt volgens Van der Vossen niet. "Voor de veiligheid doet dat eigenlijk niks. Om bacteriën echt dood te maken, moet je vis gewoon verhitten." 

Volgens Van der Vossen zou er op scholen meer aandacht mogen zijn voor voeding en voedselveiligheid. Kinderen leren dan niet alleen wat gezond eten is, maar ook waar voedsel vandaan komt en hoe je er veilig mee omgaat.

Thuiskoks 

Tot slot wijst Van der Vossen op een relatief nieuwe ontwikkeling: mensen die thuis eten bereiden en verkopen, bijvoorbeeld via sociale media. Dat soort initiatieven nam sinds de coronaperiode toe.

"Op zich is daar niks mis mee", zegt ze. Het is volgens haar wél belangrijk dat deze thuiskoks op de hoogte zijn van de regels omtrent veilige voedselbereiding. "Ook voor thuiskoks gelden de regels voor voedselveiligheid."