Wat gebeurt er als iemand in het Pieter Baan Centrum zit? 'Het is geen Big Brother'

Pieter Baan Centrum

Het Pieter Baan Centrum is de meest besproken kliniek van Nederland. Moordenaars en verkrachters worden hier wekenlang geobserveerd om erachter te komen of ze een psychische stoornis hebben. "Meestal zitten ze er rond zes weken", legt Alissa Hippe van Het Misdaadbureau uit. "Heel vaak ga je je in grote zaken toch afvragen: wat speelt er allemaal in iemands hoofd?"

En om erachter te komen hoe iemand in elkaar steekt, wordt deze persoon geobserveerd. Directeur van het Pieter Baan Centrum Sabine Roza legt uit dat cliënten dagbesteding hebben en naast hun cel ook een woonkamer tot hun beschikking hebben. "Het is niet ongezellig. Afdelingen zijn natuurlijk ook kleiner en dat is ook omdat we graag willen dat mensen zich zo veel mogelijk op de afdeling begeven", legt Roza uit. "Onze groepsleiders leven het leven mee met de mensen die bij ons verblijven, maar doen dat eigenlijk voortdurend vanuit een observerende houding om te zien wat er gebeurt."

"Toch kan ik me voorstellen dat als je hieraan denkt, je denkt dat er via camera’s wordt meegekeken of inderdaad via van die spiegels waar je één kant op kunt kijken", stelt Roza. "Maar dat is dus niet wat hier gebeurt." Ze legt uit dat er wel camera’s hangen voor de veiligheid, maar dat deze niet worden gebruikt voor observatie. "Ik hoor vaker dat mensen denken dat we net als bij Big Brother eigenlijk voortdurend op afstand zitten te kijken hoe dingen gaan", vertelt Roza. "Dat de observatie vooral bestaat uit het rechtstreekse contact, verbaast denk ik veel mensen."

Bekenden uit het verleden 

De moordenaar van Lisa, Chris Jude, wordt momenteel onderzocht in het Pieter Baan Centrum. "Tijdens de meest recente zitting van Chris Jude is besloten dat hij er langer blijft. Nog zeven weken extra", vertelt Hippe. Chris Jude zou stemmen hebben gehoord die hem opdroegen om vreselijke dingen te doen. "Hij kon zich eerst ook niks herinneren, zei hij. Achteraf heeft hij wel toegegeven dat hij er zelf nog niet klaar voor was om erover te praten. Dus er zijn inderdaad heel veel vraagtekens bij hem of hij toerekeningsvatbaar is."

Ook zware en beruchte criminelen uit het verleden werden onderzocht in het Pieter Baan Centrum. "Willem Holleeder was bijvoorbeeld een bekende weigeraar. Hij heeft niet meegewerkt aan het onderzoek en daarom is er ook nooit echt een duidelijke diagnose geweest", legt Hippe uit. "Andere bekende namen zijn Ridouan Taghi, de schutter van de tramaanslag in Utrecht, Volkert van der G. (de moordenaar van Pim Fortuyn) en Frans Meijer van de Heinekenontvoering."

Teylingereind

Teylingereind is een justitiële jeugdinrichting gevestigd in Sassenheim. "Een soort Pieter Baan Centrum voor jongeren", stelt Timmerman. Groepsleider Anika van Teylingereind legt uit dat er jongeren van 13 tot en met 23 jaar geobserveerd worden. "Als groepsleider ben je onderdeel van het dagprogramma en van de observatie." Anika gaat met de jongeren mee naar school, kijkt hoe ze hun taken doen en wat ze in hun vrije tijd ondernemen. "Je hebt zoveel dingen waar je naar kijkt", vertelt Anika. Ze legt uit dat er geen standaardlijstje is: "Elk moment, eigenlijk alles, is observatie: hoe een jongen opstaat, hoe een jongen begroet, het contact met de groepsleiders, contact met de jongeren onderling, hoe ze hun taken doen."

Slechte jeugd 

Onderzoeker Merijne Groeneweg houdt zich voornamelijk bezig met jongeren die in Teylingereind zitten. "Je hoort natuurlijk heel vaak: 'Ja, ze hebben een slechte jeugd gehad.' Klopt dat als jij naar de statistieken kijkt?" vraagt Timmerman zich af. "We zien inderdaad dat een groot deel van de groep die in Teylingereind is onderzocht, te maken heeft gehad met verwaarlozing, huiselijk geweld, uithuisplaatsingen en gescheiden ouders; het overgrote deel", vertelt Groeneweg. "En een groot deel had ook al een strafblad voordat ze bij ons kwamen: 80 procent."

"Dan is het natuurlijk vaak de gedachte: 'Ach gut, hij heeft een slechte jeugd gehad.' En dat is dan zielig en dat we hem dan verminderd toerekeningsvatbaar vinden", legt Groeneweg uit. "Laten we die mythe gelijk maar even uit de wereld helpen. Die slechte jeugd hoeft niet te betekenen dat we daar ook iets mee moeten in het onderzoek. Maar het valt natuurlijk wel op dat, als je deze groep onderzoekt, het grootste deel iets akeligs heeft meegemaakt voorafgaand daaraan."

Benieuwd naar het gehele gesprek over het Pieter Baan Centrum? Of wil je meer horen over Teylingereind waar Anika groepsleider is? Beluister dan de aflevering van Het Misdaadbureau, onder meer via de NPO Luister-app.