Politiek
EO

Waarom historicus Maarten van Rossem de democratie wil inperken: 'Kiezers zijn achterlijk'

foto: ANP

Niet alle problemen kan je oplossen met méér democratie, vindt historicus Maarten van Rossem. Wat hem betreft mag het wat minder: "Door belangrijke vraagstukken te politiseren, komen we voortdurend in de problemen", zegt hij in de Ongelooflijke Podcast (EO). 

#329 - Maarten van Rossem over een kantelend Amerika, het einde van populisme en een radicale Jezus - De Ongelooflijke Podcast

Hij is er eerlijk over: Van Rossem heeft weinig vertrouwen in kiezers. Het feit dat zoveel Amerikanen op Trump stemden, noemt hij 'achterlijk'. "Je moet je afvragen hoe het überhaupt mogelijk is dat in feite een crimineel de president van de Verenigde Staten kan worden. Welke vragen moet je stellen over de democratie als in land na land een brigade van oplichters en halvegaren en criminelen wordt gekozen door kiezers?"

In de praktijk pakt de democratie volgens de historicus niet uit zoals die bedoeld is. Volgens Van Rossem werkt democratie alleen als kiezers voldoende weten over de problemen waar hun samenleving mee kampt. 

Verzuiling en orde 

Het verdwijnen van de verzuiling speelt volgens hem een belangrijke rol. "Kiezers waren even stom als nu, maar het grote voordeel was dat ze geordend waren in betrekkelijk grote maatschappelijke groepen. Vaak met een religieuze signatuur, waardoor het hele systeem een zekere stabiliteit had. Nu zijn alle kiezers zwevende kiezers geworden."

Hoewel hij aanvankelijk blij was met het verdwijnen van de verzuiling, mist hij nu de stabiliteit die het ook bood. Juist omdat hij zo weinig vertrouwen heeft in kiezers: "Er zijn geen ordenende principes in het reusachtige maatschappelijke middenveld voor in de plaats gekomen."

Ook was de manier van politiek bedrijven in die tijd ook anders, zegt Van Rossem: "De verzuilde samenleving dreef op een heel ander type van politiek: de depolitisering van belangrijke vraagstukken. Wij politiseren belangrijke vraagstukken en daarom zijn we voortdurend in de problemen."

'Depolitiseer complexe problemen'

Daarom pleit hij ervoor om belangrijke onderwerpen los te maken van de politiek. "Als je een complex probleem overlaat aan politici, waar op zichzelf wel een technische oplossing voor is, dan duurt het een halve eeuw en dan hebben ze het nog niet opgelost. Neem de stikstofdepositie: dat probleem diende zich aan in de jaren zeventig en het is nog steeds niet opgelost."

Ook noemt hij het Deltaplan, de directe reactie voor het grote verdedigingssysteem na de Watersnoodramp in 1953. "Denk je dat die ooit klaar zou zijn gekomen als we dat aan de politiek hadden overgelaten?"

Maar principieel is natuurlijk in de democratie de wil van het volk bepalend, werpt vaste gast en theoloog Stefan Paas tegen. "Niet de wil van de expert. Je kunt verdedigen dat de wil van het volk na 1953 was dat ze wel graag droge voeten willen houden."

Van Rossem kijkt daar cynischer naar. "Het is anders als het helemaal klaar is en ze weten niet wat het kost", zegt hij. "Als je de samenleving wil vergroenen en je maakt bekend dat zo’n warmtewisselaar 8000 euro kost, moet je niet gek opkijken dat mensen daar tegen stemmen. Ik denk niet dat je complexe vraagstukken moet presenteren aan de kiezer."

Onvrede en populisme

Zijn onvrede onder burgers en populisme niet juist deels ontstaan doordat veel onderwerpen buiten de politiek zijn gehouden, werpt presentator David Boogerd de vraag tegen. Daarbij verwijst hij naar recente uitspraken van filosoof Tinneke Beeckman in dezelfde podcast. 

Maar volgens Van Rossem maakt dat niet zoveel uit: "Als je een groep van deskundigen bijeenbrengt op een reeks van terreinen, kun je denk ik vrij snel besluiten tot een vrij specifieke politieke consensus."

Een vragenlijst

Een andere mogelijkheid is om iedereen die komt stemmen, een vragenlijst voor te leggen met de vraag of ze weten wat dit of dat is, stelt Van Rossem. "En als je dan allemaal fouten maakt, ga je maar weer naar huis met je potloodje."

"Maar dat is de facto dus afschaffing van democratie", reageert theoloog Paas: "Laten we eerlijk zijn." Van Rossem: "Ik denk dat een werkelijke democratie alleen kan bestaan bij het feit dat je een verstandige inperking van de democratie verzorgt. Ondertussen hebben we geleerd dat hoe meer democratie er is, hoe moeizamer alles functioneert."

Gerelateerde podcast

De Ongelooflijke Podcast

De Ongelooflijke Podcast

Advertentie via ster.nl
Advertentie via ster.nl