Nederland verzet zich tegen Europese miljardenbegroting, maar heeft weinig te zeggen: 'Een hele rare afspraak'

Costa reisde de afgelopen weken door Europa om steun te verzamelen voor de nieuwe begroting. Daarbij wordt nadrukkelijk gekeken naar de rijkere noordelijke lidstaten, waaronder Nederland, die een groot deel van de rekening betalen. Het kabinet vindt de voorgestelde stijging onaanvaardbaar en wil dat er fors op het budget wordt gekort.

De discussie wordt overschaduwd door een kritisch rapport van de Europese Rekenkamer, die zich zorgen maakt over de oplopende Europese schulden en het risico op misbruik van Europees geld.

Verkeerde planning

Volgende week donderdag komen de Europese regeringsleiders opnieuw bijeen tijdens een Europese top. Daar gaan de onderhandelingen over de begroting verder.

"Costa voert wel vaker dit soort overleggen voor een EU-top", weet Europa- en NAVO-correspondent van De Telegraaf Alexander Bakker. "Dit is alleen een rare afspraak", zegt hij in Sven op 1. "Nederland maakte namelijk geen deel uit van zijn toer langs hoofdsteden over de EU-begroting. Costa dacht namelijk wel even naar Nederland te kunnen komen in de week van Prinsjesdag. Dat gaat natuurlijk niet."

Costa komt nu alsnog langs, maar volgens Bakker is dat aan de late kant. "Het alternatieve voorstel voor de begroting wordt morgen gepresenteerd. Wat vanavond wordt besproken, wordt daarin niet meer meegenomen. De tekst is al klaar. Costa is een van de weinigen die hem al heeft gezien. Misschien dat Jetten op die manier iets kan horen over wat er morgen wordt gepresenteerd."

Dat er op het laatste moment nog grote wijzigingen worden doorgevoerd, ligt niet voor de hand. "Dit is alleen wel het begin van een onderhandeling die de komende weken gaat plaatsvinden. In Brussel weten ze verder ook echt wel wat Nederland wil." Bakker vindt het trouwens opvallend dat de nettobetalers pas aan het einde van Costa's rondreis aan de beurt kwamen.

Nederland wil minder betalen

De Europese meerjarenbegroting heeft een duur van zeven jaar en moet volgens de huidige plannen dus uitkomen op zo'n tweeduizend miljard euro, zestig procent meer dan in de huidige begrotingsperiode. Nederland is een nettobetaler: het draagt meer af aan de Europese Unie dan het rechtstreeks uit Brussel terugkrijgt. "Nederland wil niet in een netto-ontvangerspositie komen, omdat wij begrijpen dat wij iets meer moeten doen omdat we een welvarend land zijn."

De discussie draait dus vooral om hoeveel extra geld de nettobetalers moeten bijdragen en wat daar tegenover staat. "Gaan we nog veel meer betalen, zonder dat we er iets significant voor terugkrijgen? We hebben nu een contributieaandeel van zo'n 10 miljard euro per jaar, waar we 3 miljard van terugkrijgen. In het voorstel van Brussel valt te lezen dat we 4,5 miljard euro extra gaan betalen per jaar, terwijl er niet veel terugkomt. Sterker nog, er wordt heel veel in stand gehouden."

Nederland wil daarom dat de Europese begroting wordt gemoderniseerd en dat het geld meer wordt gericht op nieuwe prioriteiten, in plaats van dat bestaande uitgaven grotendeels overeind blijven. Bakker verwacht echter dat de uiteindelijke uitkomst weinig ruimte laat voor een grote koerswijziging. "De voorspellingen zijn dat deze soap gaat eindigen zoals de soap altijd eindigt. Namelijk dat de contributie voor Nederland weliswaar iets minder hard omhooggaat en dat van die modernisering iets minder terechtkomt."

Zes landen tegen, Duitsland voert verzet aan

Nederland staat niet alleen in zijn verzet tegen de voorgestelde begrotingsgroei. Vooral de rijkere en zuinige landen willen voorkomen dat de rekening voor de Europese plannen steeds verder oploopt. Volgens de huidige verdeling zijn zeventien landen voor en zes tegen. De overige lidstaten (27 in totaal) hebben hun positie nog niet definitief bepaald of twijfelen over welke kant ze moeten kiezen. Ook Frankrijk en België wegen hun positie af.

Voor het einde van het jaar moet er een akkoord liggen, als het aan de Fransen ligt. Zij vrezen dat een mogelijke machtswisseling, waarbij Marine Le Pen aan de macht komt, de Europese onderhandelingen en de begrotingsplannen op losse schroeven kan zetten.

Bakker denkt alleen dat een snelle doorbraak niet vanzelfsprekend is. "Dat wordt erg lastig, omdat we te maken hebben met Duitsland. Friedrich Merz, de bondskanselier, wil absoluut dat de begroting met honderden miljarden omlaaggaat, net als Nederland. Duitsland leidt dat verzet. Zij hebben net als Le Pen in Frankrijk te maken met AfD, die ook wil dat er meer geld in Duitsland blijft."

Akkoord in 2028 onzeker

Ook de planning maakt de onderhandelingen ingewikkeld. Nadat de lidstaten overeenstemming hebben bereikt, moet het Europees Parlement nog instemmen met het eindresultaat. Daarnaast moeten verschillende onderliggende regels en wetten worden aangepast voordat de nieuwe begroting daadwerkelijk kan worden uitgevoerd.

"Dan lijkt 2028 ver. Door alles wat nog geregeld moet worden, ook qua wetgeving die hieronder ligt, heb je nog een vol jaar nodig. Of dat gaat lukken, is heel lastig."