Wat gebeurt er in de hersenen als mensen bidden? 'Het is meer dan in jezelf praten'

Uit hersenscans blijkt dat religieuze ervaringen sterk afhangen van de inhoud van het ritueel, legt Aleman, hoogleraar neurocognitie en mentale gezondheid aan de Universiteit Maastricht, uit. “Een boeddhistische meditatie is iets anders dan een christelijk gebed."

Bij boeddhistische meditatie neemt de activiteit af in de pariëtale schors, een hersengebied dat onder meer betrokken is bij het besef van het eigen lichaam in de ruimte. "Mensen hebben het gevoel dat ze oplossen of één worden met het universum."

Sociale interactie

Bij christelijk gebed gebeurt juist iets anders, en is er meer activiteit in het zogenoemde sociale cognitienetwerk van de hersenen. “Dat heeft te maken met het begrijpen van anderen”, vertelt de hersenwetenschapper. "Christenen beschrijven gebed vaak als een gesprek met God. Ze proberen zich te verplaatsen in God: wat zou Hij hiervan denken of vinden?"

Er gebeurt dus meer dan alleen 'in jezelf praten', benadrukt Aleman. "Als dat zo zou zijn, zouden alleen de spraaknetwerken in het brein actief zijn. Maar je ziet ook sociale cognitie." De hersenen ervaren gebed als interactie: "Gebeden zijn niet alleen maar gedachtes, ze zijn persoonlijk."

Een ander brein

Theoloog Stefan Paas ziet dat deze bevindingen ook nieuw licht werpen op het idee dat alle religies in de kern hetzelfde zijn. "Een boeddhist heeft dus echt een andere religieuze ervaring dan een christen of moslim. Er ligt niet een soort mystieke oergrond onder, die voor iedereen hetzelfde is."

Volgens Aleman kunnen religieuze praktijken het brein daarbij blijvend veranderen. "Als iemand jarenlang een bepaalde religie beoefent, bijvoorbeeld boeddhisme, dan zal diegene een ander brein hebben dan een christen." Dat komt omdat netwerken in de hersenen groter kunnen worden, als je ze veel gebruikt: "Zo blijkt uit onderzoek dat taxichauffeurs een grote hippocampus hebben: het gebied voor ruimtelijke cognitie. En musici hebben meer ontwikkelde hersengebieden om hun instrument te bespelen."