Ergernis binnen ministerie van Justitie over rol OM en Rechtspraak bij naamfouten op vonnissen

'Als we nu aan het Openbaar Ministerie of de Rechtspraak vragen de lead te nemen bij de behandeling van de zaken vrees ik dat de zaak dood voor de kast valt, met alle gevolgen van dien', mailt een ambtenaar van het ministerie van Justitie in mei 2025 naar een collega bij de uitvoeringsdienst Justid.

De 'zaken' waar deze ambtenaar naar verwijst, zijn strafrechtelijke zaken waarbij een verkeerde naam op een strafrechtelijk vonnis terecht is gekomen. Iets wat verstrekkende gevolgen kan hebben: uit de podcast Het Verkeerde Oordeel blijkt dat er zelfs mensen onschuldig in de gevangenis zaten als gevolg van zo'n fout.

De dag nadat de ambtenaar deze mail verstuurt, komt de Algemene Rekenkamer met een omvangrijk rapport waaruit blijkt dat er op dat moment 867 van dat soort zaken bekend zijn op het ministerie. En dat er nog altijd geen oplossing is gevonden, hoewel het probleem op het ministerie en bij Justid al meer dan tien jaar bekend is. 

De podcast Het Verkeerde Oordeel onderzoekt hoe dat mogelijk is. Oud-ambtenaren concluderen in de podcast dat het probleem binnen het ministerie nooit de urgentie heeft gekregen die het had moeten krijgen. Maar de mail van de ambtenaar en andere vrijgegeven documenten wijzen ook op een andere oorzaak. Ambtenaren die met het probleem bezig waren, blijken in al die jaren meermaals gefrustreerd te zijn geweest over de in hun ogen tekortschietende interesse bij belangrijke 'ketenpartners' als het Openbaar Ministerie (OM) en de Rechtspraak om dit probleem op te lossen.

'Niet betrokken'

Zo blijkt uit de documenten dat OM, Politie, Marechaussee en Justid samen in 2010 al een Team Aliassenonderzoek Strafrechtketen hebben opgericht. Justid, de organisatie die moet zorgen dat gegevens die uitgewisseld worden over verdachten en veroordeelden kloppen, verstuurt daarop met spoed veertien dossiers naar het OM. Het vermoeden is dat de naam van de veroordeelde in die dossiers mogelijk niet klopt. Maar er gebeurt niets met die zaken: twee jaar later krijgt Justid deze dozen met dossiers ongeopend weer terug. Het project krijgt geen structurele voortzetting.

Over 2018 noteert een ambtenaar: 'Geprobeerd om rapportages over de problemen onder de aandacht te brengen van ketenpartners op strategisch niveau, maar dat is bij mijn weten niet gelukt. [...] Vermoeden dat ketenpartners zich niet betrokken voelden.'

Draagvlak gemist

In een lijst met actiepunten uit september en oktober 2021 staat dat er een handelingskader moet komen dat ambtenaren moet vertellen wat te doen als ze constateren dat een naam op een vonnis niet klopt. Maar dit traject is vertraagd door capaciteitsproblemen bij het OM. 'Draagvlak OM wordt gemist', noteert een ambtenaar.

In december 2023 spreekt een ambtenaar in een mailwisseling over meerdere gesprekken over dit onderwerp met de Rechtspraak: 'Dat heeft vooral tot de conclusie geleid dat ze iets meer van het probleem begonnen te snappen. Hij heeft echter niet kunnen waarnemen dat de rechtspraak zich eigenaar van het probleem voelt, laat staan dat ze in de actie zijn geschoten.'

Ruzie

De frustratie heeft in mindere mate ook betrekking op de houding van de politie. In 2019 wordt geprobeerd het programma ‘Identiteitsvaststelling op orde’ te starten, blijkt uit de documenten. Over de zomer van 2020 noteert een ambtenaar over dit project: 'Met ingehuurde projectleider gesprekken gevoerd met de politie als probleemeigenaar, maar het is niet gelukt om hen te overtuigen van de noodzaak hiertoe.'

In de podcast Het Verkeerde Oordeel stelt oud-regeringscommissaris Arre Zuurmond dat er al twintig jaar sprake is van een ruzie tussen het Ministerie van Justitie, het Openbaar Ministerie en de rechtspraak waardoor grote problemen niet worden opgelost. De notities van ambtenaren in de vrijgegeven documenten bevestigen dat het het ministerie niet lukte om actie vanuit de rechtspraak of het OM af te dwingen.

Rechtspraak en OM

De Rechtspraak laat in een reactie weten zich niet te herkennen in het geschetste beeld. "De urgentie om te werken aan een oplossing wordt wel degelijk gevoeld bij de Rechtspraak", stelt een woordvoerder. "Ruim een jaar geleden is de Rechtspraak voor het eerst formeel benaderd met de vraag om in ketenverband mee te denken aan een oplossing."

Uit de documenten blijkt echter dat de Rechtspraak door de jaren heen vaker heeft deelgenomen aan zogenoemde 'ronde tafels' en andere overleggen over dit onderwerp. Hoe formeel die van karakter waren, is niet duidelijk.

Het Openbaar Ministerie stelt dat de minister verantwoordelijk is voor de tenuitvoerlegging van strafrechtelijke beslissingen en het corrigeren van gegevens, en verwijst door naar het ministerie van Justitie en Veiligheid.

Nieuw rapport

De politie laat in een reactie weten mee te werken aan verschillende programma’s om de identiteitsvaststelling van verdachten te versterken en verbeteren.

Inmiddels is er ook een nieuw rapport van de Rekenkamer verschenen. Daarin schrijft de toezichthouder dat de minister grote stappen heeft gezet om de problematiek op te lossen. Maar voor het daadwerkelijk oplossen van dit probleem zijn nog wel afspraken nodig met onder andere het OM en de Rechtspraak, aldus de Rekenkamer.